El Pinche Holandés

Jump to Comments

Vloeken in de kerk! De Mexicaanse president Felipe Calderón diende vanochtend zijn voorstel tot politieke hervormingen van de republiek in. Het initiatief bevat een aantal opmerkelijke punten. Belangrijkste is dat Calderón een einde wil maken aan de idee dat bestuurders en volksvertegenwoordigers niet herkozen mogen worden in het land. Dat is al sinds de Mexicaanse Revolutie (1910-1919) een praktisch heilig principe in het land. Stoffig kan het voorstel dan ook niet genoemd worden.

door Jan-Albert Hootsen

De regering van Porfirio Díaz, dictator van Mexico tussen 1876 en 1910, is de reden dat de Mexicaanse grondwet zo’n sterke nadruk legt op het niet herverkiezen van haar federale politici. Díaz liet zichzelf voortdurend door middel van fraude opnieuw tot president kiezen en nam daardoor het profiel aan van een Romeinse consul/keizer die zich liet bedekken met een dun vernislaagje van legitimiteit, terwijl hij in werkelijkheid een een ordinaire alleenheerser was. Toen Álvaro Obregón, de grote winnaar van de Revolutie en president van 1920-1924, de grondwet liet opstellen, was het dan ook onder het motto: ¡no reelección! ofwel: nooit meer een herverkiezing! Er is echter iets vreemds aan de hand: hoewel de grondwet van 1917 het de president toestaat maar één termijn uitzitten, mogen ook burgemeesters, volksvertegenwoordigers en senatoren in Mexico niet herkozen worden. Dat laatste staat niet expliciet in de grondwet, maar wordt door een soort gewoonterecht sinds 1933 aangehouden.

Corrupte kliek

Deze strenge regels hebben altijd als doel gehad te voorkomen dat er een kliek zou ontstaan van corrupte bestuurders die decennialang het land in hun greep zouden houden, zoals het geval was tijdens het porfiriato (de dictatuur van Díaz). De gevolgen waren in de loop der tijd echter averrechts: de burgervaders, senatoren en volksvertegenwoordigers hebben in een beperkte tijd heel veel macht, en doen er (in een land waar corruptie aan de orde van de dag is) alles aan om in die korte tijd zichzelf zo veel mogelijk te verrijken. Dat geldt uiteraard ook voor een aantal presidenten, maar met name de leden van het congres en lokale caciques (leiders) deden (en doen) aan schaamteloze zelfverrijking.

Felipe Calderón, die veel verweten kan worden, maar qua corruptie vooralsnog brandschoon is gebleken, wil daar nu een einde aan maken en tegelijkertijd het gebroken vertrouwen van de Mexicaan in zijn volksvertegenwoordigers herstellen. Hij wil dat senatoren en volksvertegenwoordigers herkozen kunnen worden voor meerdere termijnen, maar alleen als ze hun gedrag kunnen verantwoorden. Dat betekent op papier dat corruptie daarmee sterk verminderd zou kunnen worden. Bestuurders moeten dan immers gaan kiezen: als ze macht willen houden, zullen ze zich verantwoordelijk moeten gedragen. Wie dat niet doet, verliest zijn macht.

Om het allemaal nog mooier te maken, bevat het initiatief van Calderón ook nog eens het voorstel het aantal senatoren te verminderen van 128 naar 96, zodat alleen nog per staat drie senatoren worden gekozen. Dit uiteraard vanuit het idee dat er dan minder corrupte senatoren zouden zijn, en ze bovendien allemaal direct verantwoordelijkheid aan hun kiezers in de deelstaten moeten afleggen. Dit omdat de 32 senaatszetels die hij wil schrappen niet vanuit de staten worden verkozen. Klinkt ook goed.

Partijmachine

Nog twee andere voorstellen springen in het oog: dat van het instellen van een tweede ronde tijdens de presidentsverkiezingen en het toestaan van onafhankelijke kandidaten. Met een tweede ronde tijdens de verkiezingen wordt het proces in theorie democratischer en kan een situatie als in 2006, toen de strijd tussen Calderón en zijn linkse tegenstander Andres Manuel Lopez Obrador eigenlijk too close to call was en de uitslag in het voordeel van de huidige president tot maanden van protesten leidde. Met het nieuwe voorstel zou dit uit de wereld zijn: een nieuwe ronde verkiezingen zou dan uitsluitsel brengen. Het toestaan van onafhankelijke kandidaten, tenslotte, zou de macht van partijmachines als die van de PRI, die zeventig jaar lang Mexico dictatoriaal regeerde, doen afnemen.

Er staan nog enkele andere, interessante voorstellen in het initiatief van Calderón, zie hier.

Allemaal mooi, allemaal prachtig. Maar kan het wetsvoorstel daadwerkelijk de gebutste Mexicaanse democratie versterken? Twee grote gevaren liggen op de loer. De eerste: indien de politieke cultuur van corruptie en machtsmisbruik in Mexico niet verandert, kan de herverkiezing juist nieuwe machtsblokken in het zadel helpen. In principe is niemand in Mexico ongevoelig voor corruptie (al hoop ik hierin ongelijk te hebben), waardoor de ‘verantwoording’ van te herkiezen politici een farce kan worden. Verder kunnen onafhankelijke kandidaten ook gewoon omgekocht, bedreigd of gemanipuleerd worden, zeker door de grote partijmachines als PRI en PAN (de partij van Calderón). Dat levert het gevaar op dat corruptie en machtsmisbruik, nepotisme en vriendjespolitiek juist zouden kunnen worden bedekt met een dikkere laag van legitimiteit, terwijl er in de praktijk niets verandert.

Corruptiebeschrijving

Calderón doet in het voorstel geen pogingen zijn eigen macht of die van zijn eventuele opvolgers te vergroten. Het is daadwerkelijk een initiatief dat op papier Mexico democratischer kan maken. Het no reelección-principe van de revolutie is achterhaald en heeft decennialang gediend om de dictatoriale PRI in het zadel te houden. Nu de PRI (even) niet meer aan de macht is (ik zeg hier even, omdat de kans groot is dat ze het presidentschap over drie jaar gewoon weer zullen veroveren) is er de kans om definitief te breken met het verleden en Mexico democratischer te maken. Dat wel.

Maar Calderón vergeet dat de problemen in Mexico veel groter zijn. Democratisering zonder corruptiebestrijding, een goede functionerende rechtsorde en participatie van de hele bevolking is zinloos. Zolang de drugsoorlog, de straffeloosheid, de onderdrukking van de indiaanse bevolking en het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht door corruptie blijven bestaan op het huidige niveau, is het voorstel een papieren tijger. En bovendien, het moet eerst nog daadwerkelijk aangenomen worden.