El Pinche Holandés

“Kijk, ik had een tijd geleden een bijeenkomst met een cementfabrikant. Het ging om een contract van meer dan 100 miljoen pesos (zo’n 6 miljoen euro), voor een bouwproject, net buiten mijn woonplaats. Ik had ze het contract gegeven, alles was afgerond. Toen kwam één van die jongens plotseling naar me toe en zei: Je weet dat 10% voor jou is, hé? Ik zei dat ik niet begreep waar hij het over had, maar hij bleef volhouden. Kom op man, laat ons je helpen! Ik zei dat hij, als hij me wilde helpen, gewoon zijn werk moest doen en het project goed en op tijd moest afronden.” L. had ook ja kunnen zeggen. Dan was hij nu 11 miljoen pesos rijker geweest. Niet verkeerd voor een maandje werken…

door Jan-Albert Hootsen

Het is een zonnige middag in een welvarende stad ergens in Mexico. Ik ben te gast bij L. en zijn vrouw N. Zij is arts, hij heeft een zeer goede baan als projectmanager bij de deelstaatoverheid. Ze wonen in een mooi huisje in een gegoede buitenwijk van de stad, hebben een goede auto en hun kinderen gaan naar nette scholen. Een keurig middenklasse-gezin dus. Maar dat had volgens L. ook anders kunnen zijn. Hij grijnst: “We zouden een vijf keer zo groot huis kunnen hebben, als ik zou willen. En vijf auto’s voor de deur. Als ik me een jaar of twee zou aansluiten bij de corrupte bende hier, zouden we schatrijk kunnen zijn.”

L. regelt de financiering en de contracten van overheidsprojecten met private partners. Moet er een nieuw ziekenhuis gebouwd worden, waarvan de financiering deels door de staat wordt betaald? L. zoekt de geschikte partners uit, beoordeelt offertes en kiest de beste partner uit. En daar begint het, zegt hij: “Aannemers schuiven je standaard een percentage van het bedrag toe. Veel van mijn collega’s nemen dat ook gewoon aan, het is dagelijkse praktijk in Mexico. Er worden niet zozeer onderlinge prijsafspraken gemaakt, maar steekpenningen worden één op één met de verantwoordelijke overheidsambtenaar ‘geregeld’. Mijn voormalige baas is er schatrijk van geworden, hij heeft tientallen miljoenen dollars in een paar jaar onder de tafel doorgeschoven gekregen.”

Fascinerend systeem

Mexico is een corrupt land, laat daar geen twijfel over bestaan. Maar hoe gaat die corruptie in de praktijk? In het Mexico van 2010 rijst bij corruptie al snel het beeld van ofwel de drugskartels die politici en leger, politie en rechters omkopen, of het geven van 100 pesos aan een politie-agent om onder een bekeuring uit te komen, maar duister betaalgedrag speelt zich uiteraard op alle (overheids)niveau’s af. L.: “Het is eigenlijk een fascinerend systeem. Steekpenningen worden vrijwel nooit rechtstreeks en in contanten betaald. Als een corrupte ambtenaar zijn cut krijgt in een project, wordt dat geld meestal een tijd daarna overgemaakt op een rekening van zijn zoon, zijn zwager, zijn moeder of pakweg een neef. Banken stellen geen vragen bij grote financiële transacties en de fiscale waakhonden kijken niet naar rekeningen van vrienden en familie. Soms wordt een corrupte ambtenaar opgepakt, dan blijkt dat hij zelf nooit uitzonderlijk veel geld op zijn rekening heeft staan, maar het zijn naaste familie is die plotseling miljoenen pesos rijker is.”

Ook kleine ondernemers profiteren van de corruptie onder ambtenaren. L. zegt dat ambtenaren een stuk grond voor bijvoorbeeld een miljoen kopen, dat door een bevriende aannemer te hoog laten taxeren, het voor twee miljoen verkopen en beiden een deel van de winst opstrijken. Op federaal niveau is de corruptie volgens L. echter het grofst: “Politici schuiven elkaar honderden miljoenen pesos per keer toe. Een persoonlijke vriend van een minister wil bijvoorbeeld de verzekering dat een federale belastingwet geen doorgang vindt. Hij betaalt daarvoor, en doet dat door bijvoorbeeld een stuk land op te kopen dat helemaal niet bestaat. Het geld wordt overgemaakt op een buitenlandse bankrekening op bijvoorbeeld de Kaaiman Eilanden of in Luxemburg.”

Weggebonjourd

Waarom zijn ambtenaren zo inhalig in Mexico? Simpel. De meeste zijn van een bepaalde politieke kleur (meestal regeringspartij PAN of de voormalige dictatoriale PRI, soms ook van de progressieve PRD). De onderlinge haat en nijd tussen de partijen is zo groot, dat een wisseling van de wacht meteen een keiharde politieke afrekening betekent. Zo is er een deelstaat, van oudsher een PAN-bolwerk, die kort geleden een nieuwe gouverneur kreeg, van PRI-huize. Het kader van de lokale PRI-afdeling had vooraf een lijst opgesteld met alle ambtenaren die lid waren van de PAN. Bij het aantreden van de nieuwe gouverneur werden alle ambtenaren van de PAN (dus praktisch alle ambtenaren in de staat) in korte tijd ontslagen en vervangen door trouwe PRI-leden. Dáárom zijn zoveel ambtenaren corrupt: het is makkelijk (je hoeft het niet op te zoeken, en het wordt als normaal gezien, waardoor steekpenningen met weinig gêne worden aangeboden) en je weet nooit wanneer je wordt weggebonjourd.

En L. zelf? Waarom zou hij niet deelnemen aan die corruptie? “Niet nodig,” glimlacht hij, “Ik heb een baan waarin ik sowieso erg goed verdien. Voor het geld hoef ik het niet te doen. Daarbij: ik ben partijloos en niet geïnteresseerd in politiek, dus ik zal niet snel op een zwarte lijst belanden. En ik geloof er heilig in dat corruptie uiteindelijk wordt beboet. Ik wil dat mijn kinderen opgroeien in een omgeving waarin ze leren dat ze moeten werken voor hun geld en niet alles in de schoot geworpen krijgen.”

Ter bescherming van genoemde bron zijn plaatsen en namen niet genoemd of gefingeerd.