El Pinche Holandés

(dit artikel werd vrijdag 26 februari gepubliceerd in dagblad Trouw)

In de geëscaleerde drugsoorlog in Mexico worden verhoormethodes gebruikt die doen denken aan de vuile oorlog van de jaren zeventig. Het drugsgeweld neemt toe.

door Jan-Albert Hootsen

TIJUANA – “De geur van de kamer staat me nog het meest bij.” Leonel Rodriguez (30) kijkt soms stuurs om zich heen, het zweet staat op zijn handen. Het kost hem zichtbaar moeite zijn verhaal te doen. “Het leek wel wierook. Ik was geblinddoekt.” Hij slikt. “Toen begon het. Ze duwden me op een matras, legden een deken over me heen. Drie militairen zaten bovenop me. Ze duwden een stuk plastic folie over mijn gezicht. Op het zelfde moment sloegen ze me in mijn gezicht. Een man schreeuwde: ‘waar is El Teo, klootzak!’. (Teodoro ‘El Teo’ García is een machtige drugshandelaar uit Tijuana die onlangs is opgepakt – red.) Ik kon niet meer ademen, ik dacht dat ik doodging.”

Leonel is politieagent in de Noord-Mexicaanse grensstad Tijuana. September vorig jaar werd hij met twaalf collega’s opgepakt door het Mexicaanse leger, naar een militaire kazerne in het centrum van de stad gebracht en dagenlang gemarteld. Hij zou zijn gezien met drugshandelaren. Onzin, zegt hij zelf, maar het kwaad was al geschied. “Ik werd op een dag bij mijn chef geroepen,” gaat hij verder, “Ik moest mijn dienstwapen inleveren, werd een auto ingeduwd en naar de kazerne gebracht. Ik werd geschopt, geslagen, steeds geblinddoekt en gehandboeid. Als ik het bewustzijn verloor, brachten ze me met elektrische schokken weer bij bewustzijn.” Volgens Leonel werd hij geblinddoekt gedwongen een verklaring te tekenen, vol namen van collega’s, bekenden en onbekenden die hij zo zelf in verband bracht met de georganiseerde misdaad.

De Mexicaanse president Felipe Calderón verklaarde in 2006 de oorlog aan de georganiseerde misdaad en zette meer dan 40.000 militairen in ter bestrijding van de machtige drukartels, met name in grenssteden als Tijuana en Ciudad Juárez. De militairen blijken meedogenloos in hun strijd tegen de kartels: honderden verdachten werden zonder proces maanden vastgehouden, gemarteld en gedwongen af te leggen, zonder de aanwezigheid van een advocaat en vaak vals. De methodes van het leger lijken op methodes zoals die onder Zuid-Amerikaanse juntas in de jaren zeventig gebruikelijk waren: verstikking, elektrische schokken bij de geslachtsdelen, het uittrekken van nagels. Amnesty International luidde er in december de noodklok over. Volgens de organisatie is het aantal mensenrechtenschendingen sinds 2008 meer dan verdrievoudigd ten opzichte van de voorgaande twee jaren. De drugsoorlog heeft intussen al meer dan 15.000 mensen het leven gekost en het geweld is in januari alleen maar toegenomen.

Ramiro en Rodrigo Ramirez bij hun arrestatie (foto: Tijuana Press)

Het rapport van Amnesty International richtte zich onder andere op de zaak van de broers Rodrigo en Ramiro Ramírez, die in juni werden opgepakt in Rosarito, vlakbij Tijuana, op verdenking van ontvoering. Ze kregen dezelfde behandeling als Leonel, vertelt hun moeder María Martínez. “Ik hoorde pas dat ze opgepakt waren toen het nieuws op de televisie kwam. Ze zagen er vreselijk uit,” zegt ze snikkend,“Er klopt van alles niet in het politieonderzoek. We dienen klachten in, maar niemand luistert naar ons. Niemand geeft ze medische hulp, we moeten van het beetje geld dat we hebben zelf voor medicijnen zorgen.” Rodrigo en Ramiro zitten inmiddels in een federale gevangenis in Tepic, in de deelstaat Nayarit, in afwachting van hun veroordeling.

Leonel Rodriguez werd na zestig dagen weer vrijgelaten. Volgens hem heeft het inzetten van het leger helemaal niets opgelost in de drugsoorlog. “Soldaten weten niet hoe ze onderzoek moeten doen. Ze fabriceren schuldige verdachten, verhogen het gevoel van onveiligheid.” Officieel is hij nog politieagent, maar hij durft niet meer naar zijn werk te gaan. “Ik ben bang dat ikopnieuw word opgepakt, dat de kartels achter me aankomen door de valse verklaring die ik moest afleggen. Ik voel me nergens meer veilig. Ik wil hier weg, weg uit Tijuana.”
Om veiligheidsredenen is de naam Leonel Rodríguez gefingeerd

Tijuana

“Leger heeft de drugsoorlog alleen maar verergerd”

Een geliefd wapen van het leger in de strijd tegen de drugskartels is arraigo, een vorm van preventieve gevangenname. Een anonieme tip kan al voldoende zijn om een verdachte tot tachtig dagen vast te zetten, zonder proces en ook al klopt de verdachtmaking niet. “En daar begint het probleem,” zegt Silvia Vázquez, mensenrechtenadvocate in Tijuana, “Arraigo zou een uiterste middel moeten zijn om echt gevaarlijke criminelen vast te kunnen zetten. Maar het wordt op zo’n schaal en zo willekeurig door het leger gebruikt, dat het in Mexico een instituut is geworden.” Bovendien gebruiken militairen arraigo volgens haar als excuus om gevangenen ongestraft vast te houden in militaire installaties. “En dat is illegaal. Dat is helemaal niet de taak van soldaten. Zij moeten zich bezighouden met de landsverdediging en kunnen bij criminaliteitsbestrijding hoogstens een ondersteunende taak uitvoeren. Op dit moment doet het leger het werk wat de federale politie zou moeten doen. De drugsoorlog is daardoor juist erger geworden.”

————-

UPDATE: Gisterenavond sprak ik kort met Silvia Vázquez. Zij en haar familie worden momenteel met de dood bedreigd, haar auto is al door onbekende aangevallen. Het is niet duidelijk wie de schuldigen zijn, zijzelf vermoedt dat het ‘mensen van de regering’ zijn. Meer kon ze me niet vertellen. Een mensenrechtenorganisatie helpt haar een onderduikadres te vinden. Bij eventuele nieuwe feiten volgt er nog een update.