El Pinche Holandés

De aanbidding van de Heilige Dood is de snelst groeiende religieuze stroming in Mexico.

Het interieur van het kleine tempeltje doet exotisch en mysterieus aan. Het staat er vol heiligenbeelden, ruikt naar wierook en op de achtergrond klinkt zachte jazzmuziek. De ruimte wordt overheerst door twee nissen, met daarin levensgrote beeltenissen van La Santa Muerte, de Heilige Dood: achter het hoofdaltaar in de gedaante van een vrouwelijke engel in smetteloos wit, daarnaast als skelet in een lange mantel. Af en toe schuifelt een gelovige binnen, prevelt iets onverstaanbaars en luidt dan drie keer een koperen bel.

door Jan-Albert Hootsen

Nu is deze ruimte in de sloppenwijk Morelos nog het enige officiële heiligdom van de Heilige Dood, maar in september verrijst haar eerste kathedraal, ook in Mexico Stad, à raison van 2,5 miljoen euro. Een huzarenstukje, lacht David Romo. Hij verzorgt als bisschop van de Traditioneel Apostolische Kerk Mexico-VS de aan de Heilige Dood gewijde mis. „Het heeft ons jaren gekost om het geld bij elkaar te krijgen. Salaris verdienen we niet, dus het was niet makkelijk.”

De Heilige Dood

De aanbidding van de Heilige Dood is de snelst groeiende religieuze stroming in Mexico, met naar schatting nu zo’n tien miljoen aanhangers. Duizenden families hebben een aan haar gewijd altaartje in huis. Antropologen noemen haar aanbidding een mengeling van prekoloniaal geloof in Azteekse goden en katholieke heiligenverering. Ze zou een verwijzing zijn naar de Azteekse onderwereldgod Mictlanteuchtli. Dergelijke combinaties van inheemse en christelijke geloofselementen komen in de indiaanse gemeenschappen van Mexico nog veelvuldig voor.

Volgens Romo klopt die uitleg niet. „De figuur van de Heilige Dood is afkomstig uit Europa. Als je middeleeuwse schilderijen in Vlaanderen of Frankrijk ziet, dan herken je de figuur daar terug. De Heilige Dood is een manifestatie van de bijbelse Engel des Doods. Haar oorsprong ligt in de joods-christelijke traditie.”

De katholieke kerk in Mexico spreekt vol afschuw van een ’satanische sekte’. De Heilige Dood zou wonderen verrichten in ruil voor de ziel van haar volgelingen en een ’drugsheilige’ zijn, bij wie criminelen komen bidden voor steun.

Allemaal onzin, zegt Romo: „Die verhalen zijn door de katholieke kerk de wereld in geholpen om ons in diskrediet te brengen.” Hij wijst er op dat de zogenoemde narcolimosnas, schenkingen van Mexicaanse drugshandelaren aan de kerk, bij zijn parochie niet binnenkomen. „Anders hadden we die kathedraal allang afgebouwd.”

Altaar van de Santa Muerte in Morelos, Mexico Stad

Wel is het zeker zo dat de Heilige Dood vooral aanhangers heeft in arme gebieden en wijken van het land. In Mexico Stad, in sloppenwijken als Tepito, heeft ze naar verluidt zelfs meer aanhangers dan de maagd van Guadelupe, de nationale beschermheilige. Volgens Romo komt dat door het tolerante karakter van de Heilige Dood: „Het geheim achter haar succes is dat je haar kunt benaderen zoals je bent, met al je zonden en je zwakke punten. Ze biedt mensen een tweede kans.”

Veel zal echter ook te maken hebben met het feit dat de Traditioneel Apostolische Kerk geworteld is in de volksbuurten van Mexico Stad . Bovendien toont de beweging van de Heilige Dood zich toleranter dan de katholieke kerk tegenover abortus, homohuwelijk, scheiden en voorbehoedsmiddelen. Haar populariteit zal naar verwachting blijven stijgen; de eerste aanhangers in rijkere wijken als Polanco en La Condesa zijn inmiddels al gesignaleerd.

Religies in Mexico

Hoewel negen van de tien Mexicanen katholiek zijn, kent het land een grote religieuze diversiteit. De laatste decennia hebben protestants-christelijke en evangelische groepen aanhang gewonnen, terwijl veel indiaanse Mexicanen nog steeds varianten op de prekoloniale natuurgodsdiensten aanhangen. In de zuidelijke deelstaat Chiapas bestaat sinds midden jaren negentig zelfs een kleine, maar groeiende groep moslims.

Buitencategorieën als de Heilige Dood zijn de laatste jaren echter het snelst in opkomst, met als een van de opmerkelijkste verschijningen Jesus Malverde. Deze Robin Hood-achtige bandiet werd naar verluidt in 1909 door de politie in de noordelijke deelstaat Sinaloa geëxecuteerd. Een aan hem gewijde tempel is te vinden in deelstaathoofdstad Culiacán en trekt jaarlijks vele duizenden bezoekers, onder wie talloze leden van de gewelddadige drugskartels in Noord-Mexico die Malverde de reputatie van drugsheilige hebben opgeleverd.

Dit artikel werd op 30 maart 2010 gepubliceerd op de website van dagblad Trouw