El Pinche Holandés

(Dit artikel werd op 15 juli 2010 gepubliceerd in dagblad Trouw, in het katern De Verdieping)

Vele duizenden illegale migranten uit Centraal-Amerika reizen jaarlijks naar de Verenigde Staten op zoek naar werk. De weg daarheen leidt door Mexico, en is lang en gevaarlijk.

REPORTAGE

Jan-Albert Hootsen / Ixtepec

Druk is het niet in het Casa del Migrante (‘Huis van de Migrant’). Het opvangtehuis voor illegale migranten in Ixtepec, een plaatsje in de tropen van de Zuid-Mexicaanse deelstaat Oaxaca, bestaat uit een paar simpele betonnen gebouwen en biedt ruimte aan enkele honderden gasten. Vandaag hangt echter slechts een handjevol loom in de schaduwen rond. “Aanstaande woensdag wordt het een chaos,” zegt pastor Alejandro Solaline Guerra, die de migranten onder zijn hoede heeft, “Door de stortregens van de laatste dagen is een brug weggeslagen en kon de trein uit Chiapas niet verder rijden. Als hij straks in Ixtepec arriveert, komen er in één keer meer dan duizend man binnen.”

Jaarlijks reizen vele duizenden migranten uit Centraal-Amerika door Mexico. Ze komen vooral uit El Salvador, Honduras en Guatemala en gaan op zoek naar werk in de Verenigde Staten. De weg door Mexico is echter lang en gevaarlijk. Hoewel illegale migranten op papier goed worden beschermd door de Mexicaanse wet, is de praktijk weerbarstig. Voor criminele bendes zijn ze een gemakkelijke prooi, terwijl ook corrupte ambtenaren en politieagenten op grote schaal misbruik maken van hun kwetsbare positie. Ze zijn met regelmaat het slachtoffer van ontvoeringen, berovingen, verkrachtingen en zelfs moord. Bovendien vinden er veel ongelukken plaats; de reis naar het noorden gaat een aanzienlijk deel per trein en niet zelden belandt een ongelukkige migrant onder een trein.

Leon, uit El Salvador, doet de was in het Huis van de Migrant

De nationale mensenrechtencommissie van Mexico schat dat jaarlijks ruim 20.000 migranten in Mexico worden ontvoerd. Dat gebeurde ook met Mirna Guadelupe Moreno. Ze vertrok vijf jaar geleden met haar echtgenoot Leo uit El Salvador. In Mexico zijn ze nooit verder gekomen dan Toluca, niet ver van Mexico Stad. “In El Salvador is weinig werk en de salarissen zijn erg laag. Mijn doel was naar de Verenigde Staten te gaan, daar een bestaan op te bouwen om geld te kunnen sturen naar onze kinderen.”

Vanaf het moment dat ze in de grens tussen Guatemala en de Mexicaanse deelstaat Chiapas overstaken, ging het fout. “We werden opgejaagd door militairen, er werd geschoten. Op een gegeven moment werd ik door een soldaat in de kraag gegrepen. Hij zei dat hij me wilde onderzoeken, dat ik mijn kleren uit moest doen. Hij begon me te betasten. En toen zei hij dat ik seks met hem moest hebben, anders zou hij me niet laten gaan.” Ze wist met haar echtgenoot haar ontvoerder zonder kleerscheuren te ontsnappen en vond onderdak in Ixtepec.

Rustende Guatemalteekse migranten

Het is die rechteloze situatie van migranten die Alejandro Solalinde Guerra ertoe deed besluiten het Huis van de Migrant op te zetten. “Er was binnen de kerk eigenlijk niemand die het deed, terwijl migranten keihard onze hulp nodig hebben,” legt de priester uit, “De georganiseerde misdaad verdient grof geld aan mensensmokkel en ontvoeringen. Migranten worden door criminelen gedwongen aan familieleden in de Verenigde Staten geld te vragen voor hun vrijlating. Soms worden ze vermoord. Het kwetsbaarst zijn zij die de Verenigde Staten niet hebben kunnen bereiken, maar tegelijkertijd niet meer naar eigen land terug kunnen. Ze stranden hier en kunnen geen kant op.” Aan de Mexicaanse autoriteiten hebben ze volgens Solalinde weinig. “Heel veel mensen in de overheid zijn zelfs betrokken bij de ontvoeringen, tot gouverneurs van deelstaten toe. De migranten zijn handelswaar, je kunt er veel geld mee verdienen.”

Het bestaan van opvangtehuizen als dat in Ixtepec is corrupte autoriteiten dan ook een doorn in het oog. Vorige maand dreigde een woedende menigte nog het tehuis in brand te steken. Solalinde vermoedt dat de autoriteiten achter het incident zitten. “Juist doordat wij migranten hier beschermen, voorkomenwe dat criminelen en corrupte autoriteiten geld aan ze kunnen verdienen. Ik breng er mijn eigen leven ook door in gevaar,” verzucht de priester. Vooralsnog vinden de Centraal-Amerikanen in Ixtepec echter een veilig tijdelijk onderdak. Zo ook de Salvadoraanse Mirna. De Verenigde Staten bereiken blijft het uiteindelijke doel. “Ik weet dat het gevaarlijk is, maar ik wil daar een leven opbouwen. We willen niet meer terug naar El Salvador.”

‘Mexicaanse kritiek op migratiewet Arizona is hypocriet’

De eerder dit jaar in de Amerikaanse staat Arizona aangenomen migratiewet SB1701 heeft in Mexico tot een storm van protest geleid. Volgens de nieuwe wet, die 29 juli in werking treedt, krijgt de politie in de staat het recht iedereen te arresteren die ze ervan verdenken illegaal in de staat te verblijven. Critici noemen de wet een aanzet tot racial profiling, ofwel het beoordelen van mensen op basis van hun etniciteit. De Mexicaanse regering heeft zelfs een rechtszaak tegen Arizona aangespannen en waarschuwt Washington dat SB1701 de relatie met Mexico sterk kan verstoren. Hypocriet, zo vindt Alejandro Solalinde: “Mexico heeft juist verdragen afgesloten met de VS om Centraal-Amerikaanse migranten al in Mexico op te pakken en te deporteren, nog voor ze Amerikaanse bodem bereiken.” Afgelopen jaar werden in Mexico 64.000 migranten opgepakt en gedeporteerd, terwijl slechts 20 verblijfsvergunningen op humanitaire grond werden uitgereikt. Het bevestigt het beeld dat terwijl Mexico de noorderbuur bekritiseert om de nieuwe wet in Arizona, het de veel grotere problemen van migranten in eigen land nauwelijks serieus neemt.