De extreem bloedige Mexicaanse drugsoorlog is razend populair. Jongeren zijn dol op narco-liedjes, narco-films en narco-heuptasjes.

Volle bak op zaterdagavond in de Pancho Villa Bar in Tijuana. Het publiek is jong, draagt dure merkkleding en drinkt veel bier. Dan stappen de mannen van de band Real Norteño de Tijuana het podium op, gekleed in cowboylaarzen, hoeden en leren jassen. Bij het inzetten van ‘Jefe de Jefes’, een nummer over wijlen drugsbaron Amado Carillo, zingt het publiek enthousiast mee.

Jan-Albert Hootsen

Tijuana

Real Norteño de Tijuana is een van de vele Mexicaanse bands die de populaire narcocorridos (drugsballades) spelen. De polka-achtige liedjes zijn een substroming binnen het traditionele genre van de corridos, waarin historische figuren en gebeurtenissen worden bezongen. De narcocorridos doen dat ook, met als verschil dat ze, vaak bewonderend, verhalen over de daden van drugdealers.

Los Tucanes de Tijuana

De Heer der Hemelen

Neem ‘El Jefe de Jefes’ (‘De Baas der Bazen’). Het lied, oorspronkelijk van Tigres del Norte, gaat over Amado Carillo. Dat is een van de meest legendarische drugsdealers van Mexico, bijgenaamd de ‘Heer der Hemelen’. Hij vervoerde vele tonnen cocaïne per vliegtuig naar de Verenigde Staten.
‘Persoonlijk ben ik geen fan van het promoten van de narcotraficantes’, zegt Omar Angulo, zanger van El Real Norteño de Tijuana. ‘Maar wij spelen in opdracht. Als het publiek narcocorridos wil horen, dan spelen we die. En ze zijn erg populair.’

Tijuana, in de deelstaat Baja California aan de grens met de VS, ligt op de frontlijn van de sinds 2006 in volle hevigheid woedende drugsoorlog. Hoewel er al meer dan 15.000 doden zijn gevallen, zijn er veel Mexicanen, met name jongeren en dan vooral in Noord-Mexico, die de narco’s openlijk bewonderen.
‘Ze hebben geld, snelle auto’s en mooie vrouwen. Dat verklaart een groot deel van hun aantrekkingskracht’, zegt Ernesto Eslava. Hij heeft een radioprogramma in Tijuana en houdt zich al jaren bezig met de drugscultuur. ‘Bovendien heeft bijvoorbeeld het Arellano-Félix Kartel, traditioneel het grootste in Tijuana, ook veel goodwill gekweekt onder de bevolking door straten en sportvelden aan te leggen.’ Bands als de Tigres del Norte en Tucanes de Tijuana verkopen daardoor al jaren miljoenen platen in zowel Mexico als de VS.

Aeropostale, populair onder narcos

Niet alleen drugsmuziek is populair. Wie in Tijuana de vele dvd-kraampjes afstruint, vindt er films met titels als ‘Cacería de Perros’ (Hondenjacht), ‘El Águila Blanca’ (De Witte Adelaar) of het drieluik ‘Los Más Buscados’ (De Meestgezochten). Op de hoes staan stoere mannen met automatische wapens in de hand. Het zijn narcopeliculas, drugsfilms. Ze worden gemaakt in opdracht of met toestemming van de drugskartels en moeten hun daden vereeuwigen. Er zijn er honderden in omloop in Tijuana en ze verkopen goed, ondanks hun vaak twijfelachtige kwaliteit.
Een zeer populaire film is ‘El Pozolero del Teo’, die het leven beschrijft van een huurmoordenaar die de nare gewoonte had honderden slachtoffers in vaten zuur op te lossen.

‘Jongeren die de narco’s bewonderen kopiëren de kledingstijl van de dealers’, zegt radiomaker Eslava. ‘De typische narco-mode verschilt van staat tot staat. Hier in Baja California bestaat die uit spijkerbroeken en poloshirts van American Eagle of Aeropostale met gothische opschriften. Ook heuptasjes, die de drugshandelaren gebruiken om hun waar en hun wapens te verbergen, zijn populair.’

Buschauffeurs

De Mexicaanse regering baalt van de populariteit van de narcocultuur, bang als ze is dat de muziek en de films aanzetten tot deelname aan de georganiseerde misdaad. Er zijn in het verleden al meerdere pogingen ondernomen om ze te verbieden, maar zonder succes. Vorige week nog diende de partij van de zittende president Felipe Calderón een nieuw voorstel in om muzikanten en filmmakers tot drie jaar gevangen te zetten. In Tijuana is het buschauffeurs verboden om narcocorridos onder werk te draaien.

Een verbod zal echter weinig opleveren, denkt Eslava: ‘De corridos worden hier overal gespeeld. In de taxi’s, thuis, op feestjes. Een verbod heeft geen enkele zin. En daarbij, ik heb broers die ook naar narcocorridos luisteren. En dat zijn echt geen drugdealers hoor!’

Dit artikel staat donderdag 28-01-2010 in dagblad De Pers.

door Jan-Albert Hootsen

Troepen blijven sturen helpt dus niet, maar wat dan wel? Onder het mom desperate times call for desperate measures komen wanhopige politici en opiniemakers dagelijks met radicale oplossingen voor het drugsprobleem. Mauricio Fernandez, burgemeester van San Pedro in deelstaat Nuevo León, maakt het het bontst. Hij wil ´schoonmaakcomités´ oprichten, die buiten het blikveld van de wet het probleem moeten aanpakken. In feite pleit hij dus voor het opzetten van doodseskaders. Het idee roept alom kritiek op, maar is strikt genomen niet nieuw. In meerdere gebieden van het land opereren al zelfverdedigingscomité’s, opgericht door burgers die het vertrouwen in het de corrupte politie zijn verloren, die de drugkartels met gelijke munt terugbetalen.

Niet minder omstreden is het idee van Jorge Castañeda Gutman, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, in zijn recente boek ‘De drugsoorlog, een mislukte oorlog’ om terug te gaan naar de convivencia van de jaren negentig, het stilletjes toestaan van kartels op Mexicaanse grondgebied. Tijdens de negentigjarige dictatuur van de Partij van de Geïnstitutionaliseerde Revolutie (PRI) werd er weliswaar op grote schaal in drugs gehandeld, maar stonden corrupte overheden de kartels oogluikend hun bezigheden toe. Tegen vergoeding, uiteraard. Het idee wordt alom neergesabeld.

Sympathieker was het initiatief van een groep zakenlieden uit Juárez, om de VN op te roepen dan maar een vredesmacht de stad in te sturen. Ze kregen nul op het rekest, want de VN stuurt immers geen soldaten om een criminaliteitsprobleem op te lossen.

Rest het idee van Milenio-columnist Jairco Calixto, die suggereert dat de Verenigde Staten een troepenmacht naar het noorden van Mexico moeten sturen. Zijn redenering: het Mexicaanse leger is te onervaren en te gewelddadig, terwijl de gringos genoeg ervaring met bezettingen hebben om de klus te klaren. Of het zal helpen, zullen we waarschijnlijk nooit weten. Sinds de (verloren) Mexicaans-Amerikaanse Oorlog van 1846-’48 is de aanwezigheid van Amerikaanse soldaten op Mexicaanse grondgebied voor de meeste Mexicanen simpelweg onacceptabel.

Dit artikel verschijnt komende week in De Groene Amsterdammer, in de rubriek ‘In de Wereld’

Niet alleen in Iran beïnvloeden social media het politieke proces. Ook in Mexico, waar afgelopen zondag parlementsverkiezingen werden gehouden, deden Twitter, Facebook en aanverwanten voor het eerst van zich spreken. En met succes: de overwinning van de blanco stem-beweging toont aan dat social media voor een broodnodige empowerment van de kiezer hebben gezorgd in de vermolmde politiek van Mexico.

door Jan-Albert Hootsen

De meeste berichtgeving over de verkiezingen richtte zich op de overwinning van de PRI, de Partij van de Geïnstitutionaliseerde Revolutie. Logisch, want de zege was een historische (zie mijn eerdere post voor details). Maar een van de interessantste feiten van afgelopen zondag kwam in de meeste kolommen slechts als voetnoot voor: de overwinning van de votonulistas, de protestbeweging die uit onvrede over de regering pleitte voor de blanco stem. Net als de PRI wonnen ze dik: het aantal blanco stemmen verdubbelde ten opzichte van de vorige verkiezingen (van 3% naar 6%). 

Spuugzat

Waarom is dat laatste zo bijzonder? Laten we eerst even kijken naar wie de votonulistas nu eigenlijk zijn. Het gaat om een beweging zonder leiders, leden, organisatiestructuur, hiërarchie of financiering. Eigenlijk bestaat deze Movimiento para el Voto Nulo (beweging voor de blanco stem), zoals de groep soms informeel wordt genoemd, slechts uit losse individuen, vooral uit de middenklasse, met een grote overeenkomst: ze zijn de gevestigde politiek spuugzat. Vanuit de redenering dat geen enkele partij ze iets te bieden heeft, begonnen de aanhangers van de blanco stem hun standpunt uit te dragen: stem niet, het heeft toch geen zin.

Machtsblok

De votonulistas wonnen echter wel. En niet alleen omdat Mexico sinds 2000 beetje bij beetje democratiseert, maar vooral omdat het geen georganiseerde beweging is. Er werd op grote schaal gebruik gemaakt van een wapen waar de politieke elite weinig grip op heeft: social media. Via Twitter, Facebook, MSN Spaces, enzovoort werden massaal oproepen verstuurd een blanco stem in te dienen. Mijn eigen Facebook-account staat er vol mee, en wie de twitterende Mexicanen een beetje heeft gevolgd zal het ook niet ontgaan zijn dat de Voto Nulo de laatste tijd de kanalen aldaar heeft beheerst. Zonder geld, zonder structuur, zonder leiderschap en zonder organisatie wisten de votonulistas op die manier een bijna even grote overwinning te behalen als de PRI.

Still revolutie

Natuurlijk blijft het marginaal vergeleken met de monsterzege van de oude machtspartij, maar het is een veeg teken: alle middelen ten spijt heeft de elite dit losse verband van twitteraars, facebookers, MSN’ers en allerhande chatters en reaguurders niet kunnen stoppen. Negeren konden ze dit nieuwe fenomeen ook niet: woordvoerders van de drie grootste partijen spraken na afloop zelfs de wil uit de blanco stem-beweging serieus te nemen.