Dat de War on Drugs een zinloze activiteit is, daar bestaat geen twijfel meer over. Een van de voornaamste aanwijzingen daarvan, is dat het niet uitmaakt hoe, waar, met hoeveel man of hoeveel geld je de strijd tegen drugdealers aangaat. Je loopt namelijk altijd achter de feiten aan. Drugdealers zijn namelijk slimmer dan jij, hebben meer geld, kunnen beter improviseren en hebben niet een berg verdragen, protocollen en internationale wetten te gehoorzamen. Gevolg: het Waterbed-effect.

door Jan-Albert Hootsen

Het ‘Waterbed-effect’ houdt in dat als een autoriteit met succes één smokkelroute weet af te sluiten, de drugdealers al meteen een andere route hebben gevonden. Het betekent dat als één of meerdere drugsbaronnen zijn opgepakt, hun opvolgers al lang en breed klaar staan. Vergelijk het met het een waterbed: je duwt op een gedeelte van het matras en het water stroomt gewoon naar een ander deel van het matras. Druk je op beide plekken, dan vindt het water weer naar een derde plek, et cetera. Vandaar de naam ‘Waterbed-effect’, een van de belangrijkste indicatoren dat het vol aangaan van de strijd met de drugshandel een tamelijk zinloze bezigheid is.

Enkele dagen geleden kwam Colin Frederick van het Council on Hemospheric Affairs (COHA) met een goed doorwrocht artikel over de toegenomen activiteiten van drugdealers in het Caraïbisch gebied als voorbeeld van genoemd effect. Hieronder een paar hoofdgedachten uit het stuk:

Drug trafficking, starting as early as the 1970s, has plagued the West Indian islands. Huge South American cartels utilize the geographical advantages of the Caribbean Basin as a channel between the supply markets in South America and the demand markets in the U.S. and Europe. The multi-billion dollar drug market also has strengthened the growing alliance between Caribbean crime groups and their South and Central American counterparts, which has exacerbated a number of socioeconomic problems associated with the Caribbean and drugs.

According to the 2009 UN World Drug Report, 20% of the illicit drugs destined for the United States are conveyed via the Caribbean islands. As a result of the U.S.-led Mérida Initiative and Plan Colombia, the Caribbean Basin has become a victim of the balloon effect, as drug trafficking has been pushed in the direction of the region. Traffic through the Caribbean is expected to increase even further in the coming years unless effective measures are implemented to curtail the now flourishing market.

Zoals hierboven staat, is drugshandel via de Caraïben op zich niets nieuws. Er is echter vooral sprake van een terugkeer naar dit gebied als knooppunt in de smokkel van verdovende middelen. In de jaren tachtig was het gebied de belangrijkste smokkelroute van cocaïne van Zuid-Amerika naar de Verenigde Staten (zie de films Blow en Scarface en de serie Miami Vice). Cuba was een ideale uitvalsbasis en Florida, met haar velen duizenden Cubaanse dissidenten en vluchtelingen, had een kant en klaar distributienetwerk.

Mexico speelde in die tijd een ondergeschikte rol. Er werd vooral veel marihuana naar de noorderbuur gesmokkeld en er waren wel enkele grote misdaadsyndicaten, maar vergeleken met de collega’s in Colombia en het distributienetwerk in de Caraïben was Mexico wat cocaïne betreft een kleine speler.

En toen begonnen de VS onder Reagan de drugshandel weer serieus te bestrijden. Aanvoerlijnen via de vele eilanden in het gebied werden afgesneden, grote namen opgepakt. Er werd op het waterbed geduwd en het water stroomde naar… Mexico en Centraal-Amerika. In Colombia werd het Plan Colombia in werking gesteld en de grote kartels van Cali en Medellín moesten het bezuren. De Mexicaanse collega’s zagen hun kans, grepen de macht en beheersen nu de cocaïnehandel van Colombia naar de VS.

In Mexico brak na 2000 de spreekwoordelijke pleuris uit, met de bekende gevolgen anno 2010. De VS richten nu hun meeste aandacht op Mexico, waar een van de bloedigste drugsconflicten uit de geschiedenis wordt uitgevochten. Enkele kartels zitten in het nauw, de aanvoerroutes van drugs in Mexico worden bestreden. Nu wordt er hier op het waterbed geduwd.

En wat zien we? Het water stroomt weer terug naar de Caraïben. Geen commentaar verder, behalve dan dit.

Groot nieuws, uit Colombia, enkele dagen geleden. Een gecoördineerde actie

door Jan-Albert Hootsen

Zo werd een zekere Maria Patricia Rodríguez Monsalve opgepakt, die de tussenpersoon zou zijn tussen het machtige Sinaloa Kartel van Chapo Guzmán, en een twaalftal piloten die op zichzelf een kartel zouden vormen door vele tonnen cocaïne naar Mexico te vliegen.

21 verdachten, dat klinkt heel mooi, en het is in deze barre drugstijden zeker iets dat de gezamenlijke autoriteiten van de VS, Mexico en Colombia als een goed resultaat mogen presenteren. Maar hoe zwaar is deze klap daadwerkelijk voor de kartels? Twee jaar is er aan de operatie gewerkt. De verdachten werd minutieus gevolgd, hun bewegingen gedocumenteerd, telefoons werden afgeluisterd en (volgens de Colombiaanse krant El Tiempo) er zou zelfs sprake zijn van infiltratie. Geen half werk dus.

Inventieve drugsbazen

Als er iets is dat de drugshandel kenmerkt, dan is het dynamiek. Iedere klap die een organisatie wordt toegebracht, wordt ergens anders weer teniet gedaan. Voor iedere arrestatie komen er ergens anders talloze nieuwe drugshandelaars, nieuwe capo’s, nieuwe sicarios (huurmoordenaars) bij. Het is het befaamde ‘waterbedeffect’: je duwt op één plek en het water stroomt de andere kant op. Het volume blijft altijd gelijk.

De drugskartel zijn misschien even van hun á propos. Misschien hebben ze gedurende enkele weken een verstoord contact met hun Colombiaanse collega’s. Maar laat er geen twijfel over bestaan dat de intelligentie en inventiviteit van de drugsbazen korte metten zal maken met dit succes. Chapo heeft zijn nieuwe contactpersoon waarschijnlijk allang in Colombia zitten. En opvolgers voor die twaalf piloten zullen ongetwijfeld al klaar staan. Twee jaar werk en 21 verdachten… Zoals gebruikelijk zal het niet veel meer blijken dan een druppel op een gloeiende plaat.

“Chapo Guzmán zal worden opgepakt binnen 90 dagen.” Zo dan. Nogal een gewaagde voorspelling, van de kant van Michael Braun, voormalig

door Jan-Albert Hootsen

Je kan niet beweren dat Braun niet weet waar hij het over heeft, hij is immers de man die in het verleden liet doorschemeren dat de tentakels van de Mexicaanse kartels tot in West-Afrika en de Islamitische wereld reiken. Maar dit is wel een heel gewaagd statement. Immers: Mexico’s staatsvijand nummer één heeft sinds zijn ontsnapping uit een federale gevangenis in 2001 weten te ontsnappen aan de autoriteiten. Het Sinaloa Kartel is de laatste jaren steeds machtiger en groter geworden. De eliminatie van rivalen El Teo en Arturo en Carlos Beltrán-Leyva hebben Sinaloa de ruimte gegeven hun activiteiten uit te breiden en steeds grover en gewelddadiger te worden.

Joaquín 'El Chapo' Guzmán

Heeft Braun gelijk? Er zijn in ieder geval geen directe aanwijzingen dat El Chapo en zijn kompanen El Mayo Zambada en Nacho Coronel daadwerkelijk in de hoek zitten. Weliswaar zijn er enkele familieleden van laatstgenoemde Coronel opgepakt in de laatste paar weken, maar vooralsnog is niet bekend waar Chapo en zijn kompanen verblijven. Toch is Braun optimistisch. Hij wijst op het feit dat er verschillende drugsbazen in gecoördineerde acties met Amerikaanse anti-drugs experts zijn opgepakt. Die aanpak is volgens hem effectief, dus resultaat tegen het Sinaloa Kartel kan niet uitblijven.

Prima, hopelijk is het waar. Guzmán is één van de grofste, gewelddadigste en bruutste drugsbazen ter wereld. Maar de Mexicaanse regering heeft wel vaker geveinsd gecommiteerd te zijn aan de bestrijding van de georganiseerde misdaad, terwijl hoge ambtenaren in werkelijkheid kartelbazen beschermden. Over 90 dagen weten we meer.

De persvrijheid in Latijns-Amerika staat de laatste tijd weer onder druk . Niet dat journalisten massaal door dictatoriale regimes worden opgepakt, vermoord of simpelweg ‘verdwijnen’, zoals in het verleden. De manipulatie en het inperken van de bewgingsvrijheid van de media gaat tegenwoordig heel wat subtieler. Machthebbers schakelen met zachte hand oppositionele nieuwskanalen uit, media-tycoons kopen kranten en televisiestations op en rechters verbieden publicaties.

door Jan-Albert Hootsen

In Brazilië verbood een rechter onlangs de gezaghebbende krant O Estado de São Paulo nog langer in de kolommen senaatspresident José Sarny in verband met corruptie en nepotisme te brengen. In Venezuela werkt president Hugo Chávez onvermoeibaar aan een steeds verder uitdijend pakket wetten om oppositiegezinde media te beteugelen, onder andere door de licenties van meer dan tien radiostations in te trekken. De Boliviaanse president Evo Morales heeft al de oorlog verklaard aan de media door ze een ‘vijand van de regering’ te noemen. En Daniel Ortega, voormalig Sandinist en president van Nicaragua noemde private media ‘door de CIA-gesponsorde kinderen van Goebbels. Toe maar.

Drugsoorlog

En dan is er nog de situatie in Mexico, waar de meeste media in het noorden van het land zich niet eens meer wagen aan publicaties over de drugsoorlog. Onderzoeksjournalistiek naar de drugshandel is een zaak van leven of dood, zoals het tijdschrift Zeta in Tijuana al jaren aan den lijve ondervindt: twee redacteuren, waaronder één der mede-oprichters, zijn door moordcommando’s van de drugskartels vermoord. Vele aanslagen, zelfs met granaatwerpers, zijn er op de redactie gepleegd. Sinds 2000 zijn er in Mexico zelfs meer dan vijftig journalisten vermoord, meestal vanwege onderzoek naar de drugshandel.

Genoemde druk op de media is een trendbreuk, aangezien veel Latijnsamerikaanse landen de afgelopen jaren juist steeds meer vrijheid kregen. Waar in de jaren zeventig talloze militaire juntas nog een moorddadige heksenjacht op onafhankelijke journalisten voerden, zijn er met name sinds begin deze eeuw in landen als Mexico, Brazilië, Argentinië en Chili wetsvoorstellen opgesteld dan wel goedgekeurd die burgers meer toegang tot informatie geven, terwijl de geleidelijke democratisering sinds de jaren tachtig vrijheid van meningsuiting en drukpers steeds meer de regel maakten.

Houdbare meningsuiting

Door de komst van de gestaalde linkse regimes van Morales in Bolivia, Correa in Ecuador en Chávez in Venezuela zien media in die landen plotseling weer de staat tegenover zich als grimmige tegenstanders. De escalatie van de drugsoorlog in Mexico en Guatemala maakt misdaadjournalistiek in die landen een gevaarlijke bezigheid.

Toch is er nog geen reden voor paniek, stelt Human Rights Watch. In de New York Times van 30 augustus gaf José Miguel Vivanco, de directeur van HRW in Latijns-Amerika, nog aan dat ondanks alles vrijheid van meningsuiting de afgelopen tien jaar een steeds houdbaarder fenomeen is geworden in de regio. Er is nog maar één land over waar persvrijheid daadwerkelijk niets voorstelt: Cuba. En met een steeds bejaarder regime is het best mogelijk dat de greep op de pers ook daar binnen nu en een decennium gaat versoepelen.

Wat is er dan te doen aan de problematiek in landen als Venezuela, Bolivia en Mexico? Waarschijnlijk is het een kwestie van wachten. Wachten op regime change door verkiezingen, en wachten op een de-escalatie van de drugsoorlog.

We kennen Shakira, Juanés, Maná en Alejandro Sanz. Maar er is op het gebied van de latin pop nog veel meer te beleven. Daarom een blog speciaal gewijd aan groepen die w

door Jan-Albert Hootsen

Soda Stereo – Un Millón de Años Luz

Grootste der Argentijnse rockgroepen. Zag het levenslicht in 1982 en tourde als eerste spaansamerikaanse band door Latijns-Amerika. Heeft de reputatie het U2 van Argentinië te zijn, door gebruik van galmende akkoorden, symbolistische teksten en de glamour-elementen in hun optredens. Hier te zien tijdens hun afscheidstournee in 2007, in Mexico Stad.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Molotov – Chinga tu madre

Chroniqueurs van het straatleven in Mexico Stad, opgericht in 1995. Rauwe, harde en niets ontziende combinatie van rap- en rockmuziek die wel een beetje vergelijkbaar is met Rage Against the Machine. Sterk politiek getinte muziek, hebben inmiddels alle ruim 100 definities van het woord ‘chingar‘ wel een keer in hun muziek gebruikt. Rappen en zingen in zowel Engels als Spaans.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Jorge Drexler – Al otro lado del río

Prijswinnende Uruguayaanse singer-songwriter en producer van joods/Duitse afkomst. Kreeg wereldwijde bekendheid door zijn liedje Al otro lado del río, dat hij schreef voor de film The Motrocycle Diaries. Hij won er een Oscar mee. Verwerkt invloeden van jazz, blues, bossanova en traditionele Uruguayaanse muziek.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Café Tacuba – Déjate caer

Kwartet uit het Mexicaanse Naucalpan, dat bekend werd met aanstekelijke ska, maar sinds enkele jaren wat meer mainstream is gegaan. Opgericht in 1989 en sindsdien één van de popuairste bands van Mexico. Vernoemd naar een café bij het metrostation Tacuba in Mexico Stad. Combineert naast de gebruikelijke rock en ska elementen ook veel synthesizer- en vioolgeluid in hun muziek.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

La Ley – El Duelo

Wellicht de bekendste popgroep uit Chili. Ooit begonnen als The Cure-achtige duistere rockgroep, later wat experimenteler en toegankelijker geworden. Bombastische, symfonische muziek. Brachten in 2001 een bekroonde akoestische plaat uit voor MTV Latin America. Momenteel weinig actief door soloprojecten van de afzonderlijke bandleden, maar zeggen nieuwe album al op stapel te hebben.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Chi Chi Peralta – Procura

Razendpopulaire zanger uit de Dominicaanse Republiek. Scoorde met Procura een hit die zo groot was, dat hij de salsa-scene oversteeg en overal in Latijns-Amerika ten gehore wordt gebracht. Is inmiddels aan het experimenteren geslagen en werkt momenteel aan het combineren van verschillende stromingen in de wereldmuziek met traditionele Caribische muziek uit zijn moederland.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Andy Palacio – Watina

Stortte Belize in diepe rouw toen hij vorig jaar op 48-jarige leeftijd veel te vroeg overleed. Begon zijn loopbaan als docent, maar besloot al snel de muziek in te gaan. Kreeg grote bekendheid als vertolker van traditionele Belizeaanse muziek in een Caribisch jasje. Zong in het (Creools) Engels, Spaans, Arawak, Carib en Garifuna. Vriendelijke, lome muziek met een mysterieus tintje. Werd overladen met eerbetonen om zijn bijdrage aan het imago van Belize. Heeft inmiddels de status van halfgod in Belize, naast Bob Marley.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Belanova – Cada que

Echte bubblegum-pop uit Guadalajara (Mexico). Scoren onder leiding van zangeres Denisse Guerrero sinds 2000 de ene na de andere hit met hun vederlichte niets-aan-de-hand popliedjes met aanstekelijk synthesizergeluid. Buiten Mexico ook zeer succesvol in de rest van Latijns-Amerika, de Verenigde Staten en Spanje.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

door Jan-Albert Hootsen

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Niet alleen in Nederland is de prostitutie gebonden aan regels. Ook de Dominicaanse Republiek beschikt sinds deze week over een heus regelement ter zelfregulering van de trabajadoras sexuales. Het regelement is opgesteld door de internationale organisatie Mujeres Unidas, en bestaat uit een tiental punten. Dominicaanse prostituees wordt onder andere op het hart gedrukt geen ‘activiteiten’ met de buren uit de voeren uit ‘respect voor de echtgenotes’ en geen grof taalgebruik te bezigen.

door Jan-Albert Hootsen

Doel van de zelfregulering is uiteindelijk om het imago van de prostituees te verbeteren. Mujeres Unidas denkt hiermee de systematisch slechte behandeling van de vrouwen te verbeteren. Dat is wel nodig ook, want de Dominicaanse prostituees worden veelal mishandeld, zijn het slachtoffer van machtsmisbruik en worden zonder aanklacht opgesloten.

Prostitutie in de Dominicaanse hoofstad Santo Domingo

Aanleiding was de viering van de Internationale Dag van de Sex Workers. “Ons protest is erop gericht dat vrouwen zich netjes gedragen als ze door de autoriteiten worden vervolgd,” stelt de organisatie vandaag in de Dominicaanse krant El Nuevo Diario. De hoop is dat goed gedrag leidt tot een afname van vooroordelen jegens de vrouwen.

Zit wel een kern van logica in, natuurlijk. In een macho-maatschappij als de Dominicaanse kan een scheldende, vloekende en tierende vrouw niet echt op clementie rekenen van een mannelijke politieagent (die toch al weinig respect voor haar heeft). Maar de kern van het probleem ligt hem natuurlijk in het machismo zelf. Er is meer voor nodig dan wat zelfregulering om het geweld en de slechte behandeling van de prostituees echt te verminderen. Maar goed, wellicht heeft het enig effect.