Reden genoeg om aan te nemen dat er dit jaar weer een kampioen uit Latijns-Amerika gaat komen. Zelf heb ik mijn geld ingezet op Argentinië (met als finalist Nederland), al is Brazilië altijd kanshebber en durf ik zelfs te stellen dat Uruguay zomaar een kansje zou hebben op een derde wereldtitel. Er is echter nog een andere reden om aan te nemen dat Latijns-Amerika er met de trofee vandoor gaat. Er lijkt sinds 1962 een soort stalen regel te zijn op het WK voetbal: de winnaar komt afwisselend uit Europa en Latijns-Amerika. Volgens die logica is deze kant van de oceaan weer aan de beurt (sorry, Oranje…):

2006: Italië

2002: Brazilië

1998: Frankrijk

1994: Brazilië

1990: Duitsland

1986: Argentinië

1982: Italië

1978: Argentinië

1974: West-Duitsland

1970: Brazilië

1966: Engeland

1962: Brazilië

Let wel: Ik hoop dat ik ernaast zit. Niet alleen is het altijd leuk als er een verrassende uitslag is, maar ik heb natuurlijk liever Nederland als wereldkampioen dan het winnen van een voetbalpoule!

Klik hier om de embedded video te bekijken.

In een medialandschap waar de informatie steeds sneller circuleert, zijn blogs en sociale netwerken voor journalisten steeds belangrijker. Dat is uiteraard niet alleen in ons land zo. Voor de buitenlandcorrespondent zijn met name blogs van onschatbare waarde. Althans, dat is zo voor mij, in Mexico. Maar hoe zit het met mijn collega’s in andere landen?

door Jan-Albert Hootsen

Het nieuws volgen in Mexico is niet altijd makkelijk. De televisie brengt vooral sensatie, goedkoop entertainment en (jawel) voetbal. De kwaliteitskranten vullen hun pagina’s met kale feiten, quotes van politici en het opdreunen van cijfers uit regeringsrapporten. En daar komt ook nog eens de drugsoorlog bij, die het voor veel journalisten gevaarlijk maakt aan onderzoeksjournalistiek te doen. Wie slechts de traditionele media leest, is daardoor eigenlijk nooit adequaat geïnformeerd. Wie zegt wat en waarom? Waarom vond er op die plek dat incident plaats? En kloppen de cijfers uit die rapporten eigenlijk wel? Gelukkig leven we tegenwoordig in het 2.0-tijdperk. Blogs en sociale netwerken bieden in Mexico een vorm van duiding die voor mij als correspondent van onschatbare waarde is. Burgers, politici, lobbygroepen, maar ook collega-correspondenten vullen genoemd informatiegat dagelijks prima op.

Onontbeerlijk
Mexico is natuurlijk maar één land, maar het leek me sterk dat ik de enige correspondent ben die er zo over denkt. Als buitenlander in een vreemd land, opgevoed en onderwezen in een bepaalde cultuur en bepaalde mores, heb je juist behoefte aan extra duiding, want het begrijpen van een vreemde omgeving kan behoorlijk lasting zijn. Dus: hoe zit het met collegacorrespondenten in andere landen? Schieten de traditionele media daar ook tekort in het duiden van nieuws, waardoor blogs onontbeerlijk worden?

“Ze doen hier een beetje te véél aan duiding. De artikelen in de kranten zijn altijd een interpretatie van het nieuws,” zegt Fréderike Geerdink, freelance journaliste in Istanbul. ”De koppen zijn meningen, ook de openingen op de voorpagina. Daarnaast is er een hele reeks aan columnisten die er nog een schepje mening bovenop doet. Artikelen roepen hier altijd enorm veel meer vragen op dan ze beantwoorden – gék word je ervan. Turkije is gepolariseerd en dat zie je terug in de media: objectiviteit bestaat simpelweg niet, feiten volgens het journaille ook niet.”

Anders is het in India, het werkgebied van Aletta André: “Mijn ervaring met de nieuwszenders is niet heel goed: veel sensatie, heel veel herhaling en nauwelijks achtergrond en analyse. Nieuwsartikelen in kranten zijn vaak een directe vertaling van de pr-molen van de overheid of een of andere organsatie. En er wordt erg weinig onderzoek door de kranten zelf gedaan, terwijl ze vooral erg goed zijn in de opiniepagina’s. Wel merk ik dat de kranten in Delhi erg op het centrum zijn gericht. Lokale kranten zijn vaak erg sterk in nieuwsgaring. Voor echt goede achtergronden lees ik tijdschriften. En online wordt er erg actief meegedaan in het debat door lezers. Via bijvoorbeeld Twitter houden sommige redacteuren vragenuurtjes voor lezers.”

Hiaat
In Moskou, waar Olaf Koens namens de GPD werkzaam is, is er sprake van een nogal bijzonder mediabestel: “Aan de ene kant verdwijnen hier keer op keer journalisten, worden er om de haverklap redacteuren in elkaar geslagen en moeten kritische media vaak na een oekaze van hogerhand de deuren sluiten. Aan de andere kant bloeit er een veelvoud aan journalistieke producties, die met minimale middelen werkelijk pareltjes weten te produceren. De Russische journalistiek werkt op een andere manier. Bij ons is het belangrijker een vlot en vloeiend verhaal te schrijven dan iemand woord-voor-woord te citeren. Het grote hiaat zit hem in het bereik van die kritische media. In de meeste delen van het land staat alleen de televisie aan, en die staat al jaren onder stevige controle van het Kremlin. En ook de wekelijkse roddelkrant die op het postkantoor verkrijgbaar is voegt daar weinig aan toe. Wie in zulke gebieden context wil vinden moet het internet op.”

Kasper Dijk, werkzaam in Berlijn, heeft weinig last van een gebrek aan duiding: “Research staat hier nog op de hoogste trede van de journalistieke ladder. Doordat media gericht stelling nemen is er een gevarieerd medialandschap ontstaan. Als dat niet voldoende is, dan kan ik op de televisie volop terecht. Praatprogramma’s zijn in Duitsland als reclame: het komt telkens terug. Urenlange gesprekken met politici, deskundigen en andere betrokkenen leveren de kijkers een soms doodsaaie stortvloed aan meningen en informatie.”

Perspectieven
Maar hoe zit het met de blogs? Is het gebruik ervan voor correspondenten een must? Voor Dijk is dat in Berlijn zeker het geval: “Ik lees elke dag blogs en haal er veel informatie uit. Het is een welkome aanvulling op de papieren kranten. Wel zegt mijn gevoel dat er op het gebied van blogs in Duitsland nog een slag te maken is, want relatief weinig gewone mensen houden een interessant blog bij. Opiniepagina’s van kranten zijn voor lopende zaken nog wel leidend voor mij.”

Voor Olaf Koens is het volgen van blogs in een land als Rusland onontbeerlijk. “Ik durf bijna te beweren dat ze de belangrijkste bron van informatie zijn en kan met zekerheid zeggen dat de Russische blogosfeer stukken verder is dan de Nederlandse. Iedereen hier blogt. Natuurlijk heeft Rusland ook veel kattenblogs en online fotodagboeken, maar je merkt dat de media voorzichtig omgaan met het citeren van bekende Russen omdat het ze anders wel eens op een online reprimade kan komen te staan.

Aparte onderwerpen vinden
Anders is de situatie in India. Het subcontinent heeft volgens Aletta André een internet-infrastructuur die buiten de grote steden nog niet erg goed ontwikkeld is: “De mensen die niet in steden wonen hebben gewoonlijk geen internet, dus er wordt daar weinig geblogd. Journalisten van lokale media lijken niet te bloggen. In het algemeen haal ik nu nog meer inspiratie uit de traditionele printmedia dan uit blogs. Ik gebruik die overigens wel, dus ik zou kunnen zeggen dat ze nodig zijn. Ik gebruik ze vooral ter aanvulling en heel soms om aparte onderwerpen te vinden, maar niet zozeer voor achtergronden en duiding.”

Fréderike Geerdink zegt blogs in Turkije inmiddels niet echt meer nodig te hebben, maar toen ze net begon in Turkije waren ze wel degelijk belangrijk: “Toen ik hier net was las ik ze stuk, want ik snapte echt niets van wat er in Turkije gebeurde. De kranten bieden dan niet veel hulp. De Turkse samenleving en politiek zijn, denk ik, stukken ingewikkelder dan de Nederlandse en in het begin had ik de blogs van de buitenlanders zeker nodig om er een béétje chocola van te maken. Nu snap ik de basics en zie ik ook hoe buitenlanders vaak wel erg met hun eigen bril kijken en niet altijd moeite doen een Turkse bril op te zetten. Het voegt nu niet meer zo veel toe, al heb ik soms wat Engelstalige blogs of sites nodig om de feiten achter al alle meningen te achterhalen” Puur Turkse blogs zouden zeker wel wat toevoegen, maar die zijn er helaas niet veel. “Turken bloggen niet veel, internet wordt hier nog niet echt op die manier gebruikt. De Turk blogt niet, hij werkt. Voor feiten die de kranten niet halen, moet je je abonneren op nieuwsbrieven van organisaties met onooglijke websites. De kunst is Turken in het echte leven ontmoeten. Dán hoor je perspectieven die je zelf echt niet bij elkaar kunt beargumenteren.”

Dit artikel werd op 11 juni 2010 gepubliceerd op De Nieuwe Reporter.

While science, technology and human development make progress, our thinking goes backwards.   That is why, today we have decided to be part of what is happening in Arizona and to support our Hispanic brothers and sisters. This action is congruent with our philosophy of erasing stereotypes and we would love for this movement, Gringo Mask, to spread.

The objective of this action is to dignify and support the Hispanic community, with the firm intention of taking it to the street and confronting Arizona’s statute SB 1070.

Proud of where we come from, of what we are, and what we do for this country, let’s go out to the street and erase these stereotypes.

Go ahead, put on the Gringo Mask and let others see you.

Don’t leave home without it!

door Jan-Albert Hootsen

Arizona, aan de grens met Mexico, is de staat van senator en voormalig presidentskandidaat John McCain en een conservatief bolwerk waar immigratie een hot issue is. Dit vanwege de massale immigratie van arme Mexicanen, die zich op grote schaal in de staat vestigen in de hoop op een beter leven. De uit de hand gelopen drugsoorlog ten zuiden van de grens en de toegenomen criminaliteit daar hebben ook zo hun invloed op de staat: hoofdstad Phoenix is (na Mexico Stad) de tweede stad ter wereld qua ontvoeringen. En de laatste tijd vinden er steeds meer drugsgerelateerde moorden plaats, zoals deze.

Logisch dus dat de wijze mannen en vrouwen in de Senaat van Arizona daar iets aan proberen te doen. Hun antwoord is echter (en dan druk ik me heel voorzichtig uit) wat aan de radicale kant. De Republikein Russel Pearce ontwierp een wet die het volgende mogelijk moet maken (quote komt van Reuters):

The law requires state and local police to determine the status of people if there is “reasonable suspicion” that they are illegal immigrants and to arrest people who are unable to provide documentation proving they are in the country legally.

It also makes it a crime to transport someone who is an illegal immigrant and to hire day laborers off the street.

Bonen en gebrekkig Engels

Dat is nogal wat. Zoals ik het begrepen, houdt deze wet dus in dat je, als politieagent in Arizona, iedere willekeurige burger mag oppakken die er ‘illegaal’ uitziet en geen papieren op zak heeft. In een staat waar bijna 30% van de bevolking van Spaans-Amerikaanse afkomst is, levert dat al gauw zo’n 2 miljoen potentiële verdachten op.

Ik zal er verder niet omheen draaien: deze wet is een gedrocht. Een politieagent hoeft alleen maar een ‘reasonable suspicion’ te hebben dat iemand een illegale immigrant is. Stel nu dat een agent een hekel aan zijn hispanic buurman heeft. Hij heeft nauwelijks nog een reden nodig om de man op te kunnen pakken. ‘Tja, hij spreekt gebrekkig Engels, is getint en ik heb nooit een paspoort van hem gezien. Enne, oh ja, hij eet elke dag bonen!’

Racisme

De Amerikanen hebben daar een prachtig woord voor: racial profiling, ofwel: het is je uiterlijk dat je direct verdacht maakt, niet wat je doet. Latino’s, en dan met name de Mexicanen, worden loslopend wild door deze wet. Het niet geringe racisme in Arizona doet de rest.

Gelukkig is de wet nog niet direct van kracht. De gouverneur moet het papier nog tekenen, al is de man een Republikein,en dat belooft weinig goeds. Mensenrechtengroepen kunnen de wet altijd nog aanvechten en de federale regering kan ook nog haar tanden laten zien. Maar het feit dat een senator het überhaupt aan durft zo’n wet te schrijven en dat er dan vervolgens genoeg stemmen in de Senaat zijn om dat gedrocht aan te laten nemen… Onvoorstelbaar.

Next stop, Phoenix?

Alhoewel, onvoorstelbaar? Het doet wel een beetje denken aan sommige voorstellen die ik PVV-voorman Geert Wilders in het verleden heb horen zeggen. Knieschoten voor hooligans, maar dan alleen die met een Marokkaans uiterlijk, het uizetten van hele families van veroordeelden naar ‘hun eigen land’… Vervang Arizona door Nederland en illegal alien in illegale immigrant – zouden we verbaasd zijn als Wilders dan met zo’n voorstel zou komen?

Had Wilders toch gelijk met de naam van zijn partij. Zijn politiek wordt in ‘The Land of the Free’ immers al aan de man gebracht. Volgende Fitna-reisje dan maar naar Phoenix boeken?

Het is een bekend cliché: je gelooft alles wat er in de krant staat, tot het over je eigen vakgebied gaat. Dan realiseer je je ineens dat journalisten helemaal niet de alwetende specialisten zijn, die hun professioneel geschreven artikelen suggereren. Ik heb het altijd een wonderlijk fenomeen gevonden dat familie, vrienden en kennissen furieus konden worden door een artikel over hun eigen beroep, hobby of passie dat (naar hun mening) aan alle kanten rammelde, terwijl ze vijf minuten later over een ander artikel spraken alsof het de waarheid zelve betrof. Die gedachte moet ik maar eens van me afzetten.

door Jan-Albert Hootsen

Een mooi voorbeeld was een gesprek dat ik een tijdje geleden met een Vlaamse vriend van me had over journalistiek en Mexico. Eerst ging hij helemaal los over het feit dat gelouterde rechtbankjournalisten in België totaal niet zouden begrijpen hoe het Vlaamse rechtssysteem in elkaar steekt (de man is zelf advocaat en juridisch adviseur). Vervolgens ging het gesprek over de drugsoorlog, waarna hij met een aantal vooroordelen kwam over Mexico die van geen kanten kloppen. Toen ik hem daarop wees, zei hij tot mijn stomme verbazing dat ‘het zo in de krant stond’. Hij was niet te vermurwen: hij zou nooit in Mexico gaan wonen, want je zou er zo doodgeschoten worden. Buitenlanders zijn loslopend wild, Mexico is een falende staat en het land is in een totale oorlog. Dat ik hier woon, me als journalist (zij het relatief zijdelings) met de drugsoorlog bezighoud en daardoor wat beter op de hoogte ben van de nuances, maakte niets uit. Het stond in de krant dus het klopte. Ook toen ik hem erop wees dat de verhalen over de rechtspraak waar hij zelf zo boos over werd uit diezelfde kranten kwamen, veranderde zijn standpunt niet. Want ‘dat is anders’. Welaan.

Kijk ik dan even naar journalistieke correspondentie, dan merk ik dat ik zo’n zelfde trekje ook vaak heb. Ik geloof mijn collega’s in de VS, Rusland, Israël en Duitsland op hun woord. Wat ik van hen lees, neem ik als feitelijk en kloppend aan. Mijn beeld van landen die ik niet ken is op hun werk gebaseerd. Zo gauw ik echter een artikel over Mexico lees, heb ik standaard wel een stuk of drie op- of aanmerkingen. Dit klopt niet, dat is ongenuanceerd, dat is niet waar, dit schept een incorrect beeld. Zo erger ik me de laatste tijd enorm aan de berichtgeving over Mexico in gerespecteerde kranten als de New York Times of Washington Post. Als correspondenten van die kranten over Mexico schrijven, gaat het alleen maar over drugsoorlog en onveiligheid. En vaak kloppen de artikelen daarover nog van geen kant ook.

Blablabla

Neem de situatie van journalisten in Mexico. Als een journalist in dit land wordt vermoord, staat het voor de New York Times al bij voorbaat vast dat het om een moord gerelateerd aan de drugsoorlog gaat. Dat zegt men niet expliciet, maar wordt gesuggereerd door een dergelijk artikel standaard af te sluiten met het cliché-paragraafje over hoe Calderón in 2006 de drugsoorlog begon, dat er meer dan 20.000 doden zijn gevallen en blablabla. Nooit een woord over het feit dat de journalist in kwestie misschien wel mot met een politicus had, of dat hij misschien wel per ongeluk voor iemand anders werd aangezien. Of misschien had hij wel een relatie met de vrouw van een andere man (eerwraak komt hier nog relatief vaak voor). Misschien was hij wel homo en vermoord door een homohater. De meeste moorden op journalisten worden niet of slecht onderzocht en zelden staat vast waaróm een journalist eigenlijk is vermoord. De New York Times kiest dan de weg van de minste weerstand: het zal wel de drugsoorlog geweest zijn. Lekker makkelijk, geen Amerikaanse leek die daar vraagtekens bij gaat zetten.

Ander voorbeeld. Een tijdje geleden ergerden twee Amerikaanse collega’s en ik ons onder het genot van een biertje aan Associated Press. 15 april publiceerde de persdienst een artikel over een schietpartij in Acapulco, met daarin de volgende passage:

A gunbattle erupted on the main coast boulevard in the heart of this Pacific resort Wednesday afternoon, killing six people, including a mother and her 8-year-old child. None of the victims appeared to be tourists.

Waarom die laatste zin? Waarom is het belangrijk te vermelden dat er geen toeristen onder de slachtoffers zijn? Alsof er de laatste tijd zoveel toeristen in Acapulco worden doodgeschoten! Het zijn dergelijke zinsneden die in de VS de indruk wekken dat je als buitenlander nergens in Mexico veilig bent. En bovendien: is het dan ineens minder erg? Zijn die Mexicaanse slachtoffers minder erg dan een dode toerist? Dat ene zinnetje maakte het hele nieuwsbericht tot een gotspe, ook als is het geschreven door een ervaren correspondent van AP in Mexico.

Dezelfde fouten

Over dergelijk zaken denk ik opmerkelijk genoeg nauwelijks na als ik stukken over andere landen lees. Het zal wel goed zijn, die correspondenten zijn professionals, toch? Maar waarom zouden die andere correspondenten beter of slechter zijn dan hun vakgenoten in Mexico? Is Mexico het enige land waar NYT en AP consequent onzin over schrijven? Natuurlijk niet. Ik ga ervan uit dat er geen enorm niveauverschil is tussen NYT-mensen in Moskou en hun collega’s in Mexico Stad. Logischerwijs worden dezelfde fouten overal gemaakt.

Dat levert twee conclusies op waar ik niet vrolijk van word. In de eerste plaats is de buitenlandverslaggeving van enkele van de meest gerespecteerde media in de wereld blijkbaar van een bedenkelijk niveau. En ten tweede: ik kan dan wel verbaasd reageren op de denkwijze van mijn Vlaamse vriend, aan het einde van de rit denk ik precies hetzelfde als hij. Als het over Mexico gaat, dicht ik mezelf de rol van specialist en het recht me te ergeren aan berichtgeving toe. Maar als het over andere landen gaat, ben ik niet anders dan hij: een lezer die rekent op het professionalisme van mijn collega’s in verre landen, domweg geen idee heeft van de fouten die anderen maken en daardoor kritiekloos voor waar aanneemt wat er staat. Het feit dat ik zelf correspondent ben, doet daar blijkbaar niets aan af.

Ondergetekende blogt nu al bijna een jaar met enige regelmaat over Mexico. Zoals iedere blogger haal ik mijn informatie uit reguliere media, put ik uit mijn eigen ervaring en gebruik ik gesprekken die ik met mensen hier heb gehouden. Maar een blogger zou geen blogger zijn, als hij niet een belangrijk deel van zijn inspiratie uit medebloggers zou halen. Wie zijn die medebloggers in mijn geval? Tijd voor een bezoekje aan de blogosfeer van El Pinche Holandés.

door Jan-Albert Hootsen

Een blik op mijn feeds levert qua bloggers een opmerkelijke observatie op: de meeste blogs die ik over Mexico lees zijn niet Mexicaans, maar Amerikaans. En dan vooral Amerikaanse expats in Mexico, het overgrote deel journalisten. Dat klinkt misschien gek, want is het niet juist beter om lokale bronnen te gebruiken, ook als het om bloggen gaat? In principe wel, maar (serieuze) Mexicaanse bloggers hebben vaak een groot probleem: teksten zijn heel erg lang, taai geschreven en bevatten vaak een zee aan cijfers en feitjes die ook gewoon in een hyperlink ondergebracht hadden kunnen worden. Voor het gemak hou ik even geen rekening met de opiniemakers en analysten die blogs hebben op de websites van kranten en tijdschriften, dat vind ik meer vallen onder reguliere opiniejournalistiek. Daarbij bieden de Amerikanen vanwege hun niet-Mexicaanse komaf vaak interessante standpunten, ze kunnen immers een bepaalde afstand tot het land bewaren.

Demócrata Norte de México

Toch begin ik met een overzicht van de Mexciaanse blogs die ik dagelijks lees. Let op: ze zijn allemaal Spaanstalig.

Allereerst is er Rio Doce, een samenwerkingsverband tussen journalisten uit de deelstaat Sinaloa, in Noord Mexico. Een serieus opinieblog, waar een groep talentvolle verslaggevers een geslaagde poging doet de complexe realiteit van deze door geweld verscheurde deelstaat (het thuisland van Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán) inzichtelijk te maken. Net zo serieus, maar minder lekker leesbaar is Demócrata Norte de México, vooral interessant omdat een aantal belangrijke opinieleiders er regelmatig scherpe stukkies tikt over politiek, economie en cultuur.

El Defe

Ontzettend leuk is El Defe, een met veel liefde gemaakte blog over het leven in Mexico Stad. Dagelijks stort het blog een collectie foto’s van de verschillende deelgemeenten, uitgaanstips, kunst en cultuur, opinie en lifestyle over de lezer uit. Goed geschreven, niet te lang, veel beeld en enorm nuttig voor wie de stad echt goed wil leren kennen.

Gringoblogs

Dan de Amerikanen. De eerste feed die ik dagelijks bekijk is die van vriend en collega Malcolm Beith, Mexico-correspondent voor Newsweek. Weinig buitenlandse journalisten in Mexico zijn beter geïnformeerd over de drugsoorlog en de veiligheidssituatie in het land dan hij. Bovendien beschikt hij over de gave de chaotische informatiestroom over de drugsoorlog van de nodige nuanceringen en context te voorzien. Een must voor iedereen die verder wil kijken dan het oppervlakkige nieuws over executies en corruptie.

Gancho

Niet minder interessant is Gancho, van een ijverige Amerikaan die dagelijkse meerdere korte analyses over algemeen nieuws en vooral p0litiek schrijft. Voor de gemiddelde Nederlander wellicht wat minder interessant (want dat is de Mexicaanse politiek voor Nederlanders nu eenmaal ook), maar wel erg leuk geschreven en, net als Malcolm’s pagina, met de nodige nuance en afstand een fijne afwisseling van de lawine aan complex politiek nieuws uit Mexicaanse kranten.

Complexe relaties

The Border Reporter

Michel Marizco beheert de zeer professionele en boeiende Border Reporter. Onderkop: ‘News that crossed the line’. Border Reporter is een blog dat zich helemaal heeft gewijd aan de grensregio tussen Mexico en de Verenigde Staten en daardoor het nieuws uit Noord-Mexico in het bredere perspectief zet van de complexe Amerikaans-Mexicaanse relaties. Wie wil weten wat er nu eigenlijk achter de situatie in Tijuana, Ciudad Juárez of Nuevo Laredo speelt, bezoeke Border Reporter.

Het Mexican Foreign Policy Blog maakt onderdeel uit van het wereldwijde netwerk van correspondentenblogs van de Foreign Policy Association. Een fors team Amerikaanse en Mexicaanse auteurs gebruikt de pagina als platform om Mexicaans nieuws in een internationale context te zetten.

Heb je wat gemist of weinig tijd om het nieuws te volgen? Mexico Today zet iedere dag keurig een selectie van de belangrijkste nieuwsfeiten uit Mexico op een rijtje. Kort maar krachtig, zonder opsmuk, maar bijzonder nuttig.

The Mex Files lijkt in eerste instantie op Gancho en Malcolm Beith, maar biedt veel extra’s door recente ontwikkelingen te koppelen aan cultuur en geschiedenis van Mexico. Prachtige stukjes die een vrij compleet beeld geven van wat Mexico en de Mexicaan nu eigenlijk zijn. Levert misschien niet altijd evenveel nieuws op, maar voor de geïnteresseerde een must.

The Mexile

Expat-psyche

En dan is er nog The Mexile, van de Britse expat Gary Deness. Gary heeft een leuk schrijftalent en tikt interessante stukjes, vooral omdat hij exemplarisch is voor hoe ver expats die al jaren in Mexico wonen vaak van de werkelijkheid in het land af staan. Het is best een prestatie om vijf jaar lang in een land te wonen en zelfs de meest alledaagse fenomenen nog steeds te analyseren alsof het om het eerste contact met een buitenaards wezen gaat. Het zij Gary vergeven, want zijn stukjes zijn leuk om te lezen en bieden een kijkje in de psyche van de omvangrijke Angelsakische diaspora in Mexico.

Het Mexico Institute is een sympathiek initiatief om meer wederzijds begrip tussen de VS en hun geteisterde buurland te kweken. Hun blog valt in het rijtje Gancho, Malcolm Beith, the Mex Files en Border Reporter. Verplichte kost voor wie Mexico echt goed wil leren kennen.

Deze blogs kan ik iedereen die geïnteresseerd is in Mexico van harte aanraden. En mocht je de Spaanse taal goed machtig zijn, check dan ook de opinieblogs van Milenio en vooral El Universal.

Terwijl in West-Europa en Noord-Amerika dagbladen het ene na het andere initiatief lanceren om hun dalende oplages te stoppen, staan kranten elders ook niet stil. In Mexico Stad loopt

door Jan-Albert Hootsen

Op weinig plaatsen zal de felle concurrentie tussen dagbladen zo zichtbaar zijn als in Mexico Stad. Op de chique Avenida de la Reforma zitten de redacties van drie van de grootste kranten van de stad (en daarmee het land) op elkaars lip. El Universal en Excelsior zijn elkaars buren, terwijl Milenio een paar straten verderop kantoor houdt. Het is hier dat ik op een zonovergoten middag Demian Magallán Rodríguez (34) ontmoet. Hij is blogger, redacteur economie en marketingmanager internet bij El Universal en leidt een veelheid aan vernieuwende projecten op de krant, de meeste gerelateerd aan internet. En hij is een tevreden mens, want die nieuwe richting lijkt zijn vruchten af te werpen: “We gaan binnenkort beginnen met een nieuwe hyperlocal in de deelstaat rond Mexico Stad. Het moeten er uiteindelijk zo’n tien gaan worden, allemaal gebaseerd op sociale netwerken.”

De redactie van El Universal in Mexico Stad

Mexicaans mediagebruik
Eerst even een korte schets van het leesgedrag in Mexico, want daar wordt een krantenmaker niet vrolijk van. Minder dan tien procent van de bevolking leest meer dan één boek per jaar. De grootste dagbladen van het land, sportkrant Esto en tabloid La Prensa, hebben een betaalde oplage van respectievelijk 385.000 en 330.000. Let wel: op een bevolking van 107 miljoen. De kwaliteitskranten zitten ongeveer op Nederlands niveau.El Universal doet het als invloedrijkste Mexicaanse krant met een oplage van 170.000 nog het beste, op de voet gevolgd door het conservatieve Reforma en diens linkse tegenhangerLa Jornada. Alle kwaliteitskranten bij elkaar halen net de oplage van De Telegraaf, wat veel zegt over het mediagebruik van de Mexicaan.

Daarbij steekt het begrip ‘landelijk dagblad’ in Mexico anders in elkaar dan in Nederland. Alle landelijke dagbladen worden slechts verspreid in Mexico Stad. Enige uitzondering isMilenio, dat net als het Algemeen Dagblad lokale kranten door het hele land onder de vleugels heeft genomen en lokale edities mengt met content uit een landelijke nieuwsdienst. Een landelijke krant is hier dan ook slechts een dagblad dat landelijk nieuws brengt en zegt niets over de geografische verspreiding. En wetende dat de totale agglomeratie Mexico Stad zo’n 25 miljoen inwoners heeft, maakt dat kranten als DeGelderlander en het Brabants Dagblad zelfs relatief groter dan de grootste landelijke kwaliteitskranten van Mexico.

Demian Magallán Rodríguez

Nieuwe inkomsten
“Mexicanen zijn geen lezers,” beaamt Magallán, terwijl we ons in een gezellig restaurantje vlakbij de redactie aan de koffie zitten. “Televisie is hier allesoverheersend, en dan met name de kabelgiganten Televisa en TV Azteca. Daarmee vergeleken is de rol van kranten vrij beperkt. Dat heeft vooral met het opleidingsniveau van de Mexicanen te maken.” Daar komt nog eens bij dat de malaise in de dagbladenwereld uiteraard niet aan Mexico voorbij gaat. “De crisis heeft hier afgelopen jaar hard toegeslagen, terwijl El Universal sowieso al lezers verloor. Aviso Oportuno bijvoorbeeld, een katern voor algemene en persoonlijk advertenties, is één van de belangrijkste inkomstenbronnen van de krant, maar heeft een grote klap gekregen in 2008 en 2009. Voor andere dagbladen is die situatie niet anders. We moeten op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten, nieuwe verdienmodellen.”

Het antwoord: internet en sociale netwerken. Dat klinkt voor een Europeaan wellicht niet zo spannend, maar in Mexico loopt de ontwikkeling van internet lichtjaren achter. Zo lanceerde El Universal pas in 2002 voor het eerst een website. En wie de pagina van concurrent La Jornada bezoekt, begrijpt dat er op internet nog veel te winnen valt voor Mexicaanse dagbladen. Magallán: “Media in Mexico beginnen internet pas net te ontdekken. Er zijn hier enorme niches die nog helemaal niet bediend worden, zeker door journalistieke media.”

Uitbreiden
Voor El Universal enkele jaren geleden reden om een groot offensief te beginnen met als doel inkomsten via internet te genereren. Magallán: “Het idee is niet om het journalistieke model van de krant radicaal te veranderen. Het is een uitbreiding, geen hervorming. We willen onze inkomsten vergroten door niches te bezetten om zo onder andere de krant, nog steeds onze core business, overeind te houden en verder allerlei nieuwe projecten te kunnen ontwikkelen.” Die strategie valt uiteen in twee verschillende richtingen: journalistiek en commercieel. Tot die eerste categorie behoort El Gráfico, een sensatiekrantje dat met veel beeld en weinig tekst publiceert over ongelukken, schandalen en criminaliteit. Gráfico werd twee jaar geleden zowel op internet als print gelanceerd en begint nu voorzichtig inkomen te genereren. Aan de commerciële kant is er inmiddels onder meer het enorm succesvolle VeFutbol, een website over voetbal die in korte tijd tot de populairste van Mexico is gaan behoren.

Echt vernieuwend waren beide projecten nog niet, maar hun succes heeft de weg vrijgemaakt voor daadwerkelijke innovatieve projecten. Sinds kort waagt El Universal zich, in navolging van hun Europese en Amerikaanse collega’s, ook op het gebied van de hyperlokale verslaggeving (Spaans: hiperlocales). De eerste stap werd in 2008 gezet met El Universal del Valle, een hiperlocal in de rijke wijk Colonia del Valle. Magallán: “Het model was vrij simpel: we stuurden zes verslaggevers de wijk in om in samenwerking met de bewoners puur nieuws uit de wijk te genereren. Dat maakt het voor lokale bedrijven als restaurants en winkels ineens erg interessant om bij ons te adverteren en daar halen we dan ook goeddeels de inkomsten uit.” De website leunt daarbij zwaar op participatie van de bewoners, die via Twitter en Facebook nieuws en commentaar kunnen aanleveren. Het model is volgens Magallán zo’n succes dat El Universal del Valle de status van experiment inmiddels voorbij is.

Colonia del Valle, Mexico Stad

Hashtags
De volgende stap is de hiperlocal in Estado de México (EdoMex), de deelstaat die als een hoefijzer om de hoofdstad heen ligt gekruld. De krant gaat daar weer een ander model inzetten dat bijna volledig leunt op sociale netwerken. Magallán: “Estado de México wordt echte burgerjournalistiek. We gaan maar twee verslaggevers inzetten (in een gebied dat half zo groot is als Nederland – JAH) en baseren ons voor de rest volledig op sociale netwerken. Mensen kunnen ons tippen via hashtags in Twitter en Facebook-pagina’s, nieuws bediscussiëren en becommentariëren, beeld en geluid naar ons toesturen, et cetera. Dat verschijnt allemaal op de pagina. We hebben specifiek gekozen voor Estado de México, omdat het een welvarend gebied is waar bovendien volgend jaar gouverneursverkiezingen worden gehouden. Daarbij is de huidige gouverneur, Enrique Peña Nieto, verreweg de grootste kanshebber om in 2012 de volgende president van Mexico te worden.”

Commercieel en journalistiek een interessant gebied dus, en door de goede ervaringen met El Universal del Valle twijfelt Magallán er niet aan dat ook EdoMex goed gaat uitpakken. Als er daadwerkelijk succes wordt geboekt, wil de krant nog verder gaan door tien hiperlocales op te zetten in buurgemeentes van de hoofdstad, waaronder de miljoenensteden Toluca, Ecatepec en Ciudad Nezahualcóyotl. De krant gaat daarmee een potentieel lezerspubliek van zo’n dertig miljoen Mexicanen bedienen, maar zonder duur distributienetwerk of leger aan verslaggevers en zwaar leunend op advertentie-inkomsten.

Gezelschapsdames
Wat uit de plannen van de krant in ieder geval duidelijk wordt, is dat betaalde content niet tot de filosofie van El Universal gaat behoren. Magallán: “Nee, wij willen juist andere inkomstenbronnen aanboren en uitbreiden in plaats van de website op slot te gooien. Onze belangrijkste concurrent, Reforma, heeft enkele jaren geleden de content al achter een paywall gezet en het resultaat was rampzalig. Het aantal bezoekers aan de site vanReforma kelderde dramatisch, waardoor het dagblad de slag met El Universal nu al heeft verloren. Wat Reforma destijds niet begrepen heeft, is dat internet tegenwoordig veel belangrijker is dan print, ook in Mexico. Wij staan nu op nationaal niveau qua internet dik bovenaan. Als je alle websites die informatie bieden bij elkaar optelt, hebben we ruim 10 miljoen unieke bezoekers per maand.”

Op niet-journalistiek gebied zijn de ambities niet minder groot. El Universal begint zich steeds meer als een internetconcern te gedragen, dat daarnaast ook nog een paar gedrukte kranten uitbrengt. Nu bestaan er, naast de krant, al Gráfico, VeFutbol, de internetpagina van Aviso Oportuno, het online automagazine Autopistas, de jongerensite De10 en een online televisiekanaal. Er komt een pagina voor overlijdensberichten en in memoriams en waarschijnlijk ook een onafhankelijk online opiniemagazine. Er staat zelfs een 18+ project in de planning: Sexolistas, een website die onder andere ‘gezelschapsdames’ in contact gaat brengen met klanten. Niet openlijk onder de naam El Universal trouwens, glimlacht Magallán: “We willen de prestige van ons merk daar natuurlijk wel van gescheiden houden.”

Heerlijk, wonen in Nezahualcóyotl. Criminaliteit, overstromingen, verkeer, en de alledaagse problemen waar de meerderheid van de Mexicanen mee te maken krijgt. Nu waren het weer stroomstoringen die ons parten speelden, drie grote en talloze kleintjes. Gisteren zaten we vijftien uur zonder stroom. En in dit internettijdperk mis je dan nogal wat. Zo gauw ik weer het web op kon, stond Twitter ineens bol van discussie over mijn oude opleiding, de Fontys Hogeschool Journalistiek (FHJ) te Tilburg. Als oud-student heb ik daar ook wel iets over te zeggen. Even geen blog over Mexico dit keer dus, maar over de good ‘ole FHJ.

door Jan-Albert Hootsen

Aanleiding voor het rumoer was een blog van Bert Brussen, waarin hij zich zeer kritisch uitlaat over de kwaliteit van de opleiding. Zijn oordeel is vernietigend: de opleiding is vastgeroest, te links, docenten en studenten vliegen elkaar op sociale netwerken openlijk in de haren en er wordt vrijwel geen aandacht besteed aan nieuwe media. Niet echt een opleiding waar ik zou willen studeren, dus. En toch heb ik dat vier jaar gedaan, met veel plezier en met niet heel veel klachten over de opleiding. Oei, ben ik dan links, niet crossmediaal en hou ik van het blocken van mensen in op Twitter? Nee, nee en nee. Ben ik kritiekloos in mijn benadering van de FHJ? Evenmin. Laten we even naar de discussiepunten kijken.

1. Is de FHJ (te) links? Toen ik er studeerde had ik zeker de indruk in een links bolwerk te zitten. Schaduwverkiezingen leverden standaard goede uitslagen voor linkse partijen op. En de meeste docenten lieten bij tijd en wijlen hun linkse sympathieën zonder meer doorschemeren. Voorbeeld: Tijdens een plenair college van het project ‘Krant’ vroeg een der docenten wie er voor de Europese Grondwet had gestemd. Ik kan me herinneren dat van de pakweg dertig aanwezigen slechts een vriendin van me en ikzelf onze hand opstaken. Er volgde een vijf minuten durende vermaning van de docent over waarom wij dat eigenlijk niet hadden moeten doen, goeddeels gebaseerd op de tegenargumenten van partijen als de SP. Ander voorbeeld: toen ik het tijdens een groepsbijeenkomst eens aandurfde te twijfelen aan de kwaliteiten van Job Cohen als premier (het was 2002) beet een docent me toe: ‘Daar weet jij toch geen flikker vanaf!’

Tegelijkertijd kregen we gastcolleges van journalisten van bladen als HP/De Tijd en Nieuwe Revu, heb ik nooit kritiek gekregen op een niet-linkse invalshoek voor een artikel en werd mijn stageplek bij Elsevier door mijn (links georiënteerde) stagebegeleider juist toegejuicht.

Brussen haalt in zijn blog een column van Bart Hoffman aan, die het volgende schrijft:

“ De FHJ begint een vastgeroest instituut te worden en iedere student wordt er, voordat zijn carrière goed en wel begonnen is, door beïnvloed. Ik ben het namelijk beu om veelal linkse literatuur voorgeschoteld te krijgen, telkens de desinteresse van bepaalde docenten te negeren en colleges te krijgen over de werking van mosterdgas.“

Op die twee laatste opmerkingen kom ik straks terug, nu even over de ‘linkse literatuur’. Ten eerste: toen ik op de FHJ begon was ik links, toen ik er vertrok niet meer. Zo erg ‘beïnvloed’ was ik blijkbaar niet. Ten tweede: sinds wanneer zouden journalisten in de dop alleen maar af moeten gaan op wat docenten ze voorleggen? Is één van de cruciale kenmerken van een journalistieke mentaliteit niet juist dat je kritisch en onafhankelijk denkt, voor ieder geluid een tegengeluid zoekt en niets voor zoete koek aanneemt? Wie door ‘linkse literatuur’ op de FHJ wordt beïnvloed, moet zich afvragen of hij/zij wel geschikt is voor een baan waar onafhankelijk denken en zich baseren op feiten de kern vormt. De denkbeelden van de journalist in de dop zijn de verantwoordelijkheid van die student en niet van de school. Ik heb tientallen linkse, rechtse, liberale, progressieve en conservatieve medestudenten gehad, die allemaal zeer succesvol zijn geworden. Ze werken voor landelijke bladen, kranten, websites en omroepen en delen allemaal één eigenschap: ze denken onafhankelijk en kritisch. Het is helemaal niet relevant hoe links de FHJ is, wel wat je daar als student mee doet.

Oh, en als je het niet eens bent met wat Huub Evers zegt en schrijft… Is hij soms de enige ethicus ter wereld? Je kan als student toch zelf een paar andere boeken of websites opzoeken? Sterker nog, dat mag je ook best doen als je het wél met een docent eens bent. Hoor en wederhoor heet dat geloof ik, in journalistiek-ethische termen.

2. Desinteresse van docenten. Kan ik kort over zijn: heb ik zelf weinig van gemerkt. Misschien heb ik geluk gehad wat betreft mijn docenten, maar ze waren altijd zeer betrokken met waar we mee bezig waren. Met een aantal van hen heb ik ook nog steeds contact.

3. Communicatie en organisatorische problemen Communicatie was inderdaad nooit echt een sterk punt van de FHJ, maar laten we wel even eerlijk zijn: waar in godsnaam wel? Ik heb zelf opleidingen afgemaakt op de FHJ en de Universiteit Utrecht en academische uitwisselingsprogramma’s gevolgd op de Universidad António de Nebrija (Spanje), Universidad de Guadalajara (Mexico), Universidade de Coimbra (Portugal) en de EF Escuela Internacional de Quito (Ecuador) en op al die opleidingen was de communicatie tussen studenten en docenten slecht tot dramatisch slecht. En steeds als ik het met andere studenten over hun opleiding heb (bijvoorbeeld UvA, UvT of EUR), hoor ik hetzelfde verhaal. Alsof communicatie een uniek FHJ-probleem is. Niet dat het op de FHJ goed te praten valt, maar plaats het wel even in een bredere context van de algehele communicatiemalaise op hogescholen of universiteiten overal ter wereld.

Organisatorisch heb ik de FHJ wel altijd als een zorgenkindje ervaren, met dat bizarre Onderwijs Examen Regelement (OER), die constant veranderende berg aan competenties, de vuistdikke readers vol regeltjes… Zonder meer mee eens dat het allemaal een hoop gedoe is, terwijl de student gewoon lekker wil kunnen studeren. Tegelijkertijd vraag ik me af hoeveel invloed dat heeft op je inhoudelijke ontwikkeling. Bij mijzelf in ieder geval weinig. Ik deed gewoon de toetsen, hield me aan de regels en protesteerde als ik het er niet mee eens was. Altijd met de gedachte in het achterhoofd dat een stel readers en een OER echt niet bepalend waren voor mijn journalistieke carrière.

Dat wil niet zeggen dat je je niet moet laten horen als je je stoort aan de organisatie. Gewoon doen. Maar om de FHJ daarom af te schrijven als opleiding vind ik wat overdreven.

Oh, en wat de directeur doet of zegt of wie hij op Twitter blockt is voor je Bildung echt totaal irrelevant. Hij is niet degene die je leert een goed journalist te worden. Als ik moet kiezen tussen een discussie over een mail van de directeur en een jaargang van de New Yorker, ga ik echt niet mijn tijd verspillen aan een rel die mij als journalist op geen enkele wijze verder helpt.

4. Gebrek aan inhoud, bekrompenheid/provinciale mentaliteit en ons-kent-ons sfeertje Ik moet altijd glimlachen om de klachten over Kennis van de Wereld en het gebrek aan algemene ontwikkeling dat je als student op de FHJ zou opdoen.

Wat betreft KvdW: vind ik ook een wat twijfelachtige toets. Ik heb er zelf weinig van geleerd, zag het nut ervan niet zo goed in. En het is zeker onzin mensen op basis van de KvdW uitslag van de opleiding trappen, want zo’n toets zegt niets over hoe goed je als journalist later wordt. Zeker eens met Brussen (en een veelheid studenten) dus.

En dan dat gebrek aan algemene ontwikkeling. Nou en? Wat let je zelf een boek open te slaan, een krant te lezen of een goede documentaire te bekijken? Een journalist wordt toch geacht zelf in staat te zijn om kennis en informatie op te zoeken? Moet de FHJ studenten dan het handje vast gaan houden en ’s ochtends algemene kennis voor het ontbijt geven? Absoluut niet! Wie op de FHJ gaat studeren wordt geacht zélf kennis te kunnen zoeken, zélf wijzer te kunnen worden en zélf verantwoordelijk te zijn voor de eigen ontwikkeling. De FHJ hoort studenten te leren om te gaan met opgedane kennis, niet die kennis zelf bij te brengen.

Wat betreft die bekrompenheid: ik ken heel weinig medestudenten uit mijn tijd die daar last van hadden. Sommige van de meest ruimdenkende mensen die ik ken heb ik op de FHJ leren kennen. En provinciaal? Het staat je vrij als student verder te kijken dan je neus lang is. Veel van mijn medestudenten zijn in hun eigen provincie of in Brabant gebleven, evengoed zijn er heel veel uit Brabant, Zeeland, Gelderland en Limburg naar de Randstad of zelfs tot over de grens vertrokken. Niet om het een of ander, maar als geboren Zeeuw opgegroeid in Dordrecht ben ik een ‘provinciaal’ die op een ‘provinciale’ opleiding heeft gezeten, maar ik woon en werk nu als correspondent in Mexico. Met een ‘provinciale’ en bekrompen mentaliteit zou ik dat niet kunnen. Als dat ‘provinciale’ en dat bekrompene zo erg is, dan hebben in mijn ervaring weinig studenten er in het vervolg van hun carrière last van gehad.

5. Weinig aandacht aan nieuwe media Dit is het punt waarop ik het zonder meer met Brussen eens ben. Het sloeg nergens op dat wij anno 2006 nog steeds maar één of twee docenten internet hadden en dat Nieuwe Media als vak na mijn afstuderen zelfs helemaal was verdwenen. Wat dat aangaat liep (en loopt) de FHJ gewoon achter. Tegelijkertijd wil ik even aangeven dat ik geen enkele les op het gebied van internet en Nieuwe Media heb gekregen op de FHJ, en met wat zelfscholing een heel eind ben gekomen. En zoek op Twitter en LinkedIn maar eens naar andere studenten van mijn generatie, en je ziet dat ik niet de enige ben die dat gebrek blijkbaar zonder al te veel problemen heeft overleefd. Zelfscholing is namelijk iets dat bij uitstek bij internet past.

Wat mijn grote probleem met deze discussie is (of je het nu wel of niet met Brussen eens bent), is dat de bezwaren tegen de FHJ en de argumenten tegen die bezwaren blijkbaar uitgaan van de idee dat de opleiding in alles volledig verantwoordelijk is voor hoe de student wordt gevormd. Als je geen algemene kennis krijgt voorgeschoteld op de FHJ, blijf je blijkbaar dom. Als er geen docent internet en Nieuwe Media is, ben je blijkbaar een digibeet als je afstudeert. En als er een ons-kent-ons sfeertje ‘in de provincie heerst’, word je blijkbaar een bekrompen provinciaal als je je diploma krijgt. En als de organisatie niet zo goed is en mensen niet direct reageren op een mail, is dat blijkbaar verwoestend voor de rest van je carrière (die nog niet eens begonnen is).

Omgekeerd: sinds wanneer maken colleges ‘algemene kennis’ je een intellectueel, is de aanwezigheid van een docent Nieuwe Media een garantie voor een schitterende carrière als internetjournalist, maakt studeren in een kosmopolitische omgeving je de volgende Fareed Zakaria en is een geoliede organisatie een garantie voor een schitterende loopbaan?

Faciliteiten

De FHJ heeft een aantal zaken die een journalist in de dop juist heel goed verder helpen. De radio- en televisiestudio zijn prachtig en hebben prima technici. En een groot aantal docenten op de FHJ kan je enorm veel vakkennis bijbrengen. Dat zouden voldoende handvatten moeten zijn om zelf aan de gang te gaan, de rest is allemaal bijzaak. Heb je het gevoel te weinig algemene kennis op te doen? Een goed journalist gaat zélf op zoek. Vind je het allemaal te links? Dan zoek je buiten de FHJ een rechtser geluid op. Vind je het bekrompen? Dan zoek je op je stage en na je opleiding toch een omgeving op die dat niet is? Ik heb zelf op de FHJ juist geleerd dat je zelfredzaam en onafhankelijk moet zijn, dat je nooit klaar bent met het leren van je vak en dat het voor een journalist helemaal niet uit hoort te maken waar je studeert.

Je bent zélf verantwoordelijk voor je vorming. De FHJ biedt je daarbij hoogstens een aantal technisch goede faciliteiten en een duwtje in de juiste richting. Net als de opleidingen in Utrecht, Ede en Zwolle trouwens. Wat je ermee doet, moet je zelf weten. En als een beetje ‘provincialiteit’, een paar linkse docenten, een relletje hier en daar en een KvdW-toets je het gevoel geven dat je geen goed journalist kan worden, dan moet je je afvragen of je überhaupt wel onafhankelijk en zelfredzaam genoeg bent voor het vak.

Studeren op de FHJ? Doe maar wel. Of niet. Kan het mij eigenlijk schelen. Zolang je zelf maar de verantwoordelijkheid voor je eigen ontwikkeling neemt.

Je wilt correspondent worden in een tijd dat traditionele media massaal kopje ondergaan. Op een vast inkomen en massale interesse in je werk hoef je niet te reken. Dan maar laten zitten? Nee hoor, de buitenlandcorrespondentie biedt volop kansen voor jonge, talentvolle en gemotiveerde freelancers. Sinds oktober werk ik zelf als freelancer in Mexico en ter voorbereiding op die onzeker stap voerde ik talloze gesprekken met vakgenoten in binnen- en buitenland en las mezelf een ongeluk, op zoek naar het profiel van De Nieuwe Buitenlandverslaggever. Het resultaat van die gesprekken en vier maanden eigen ervaring: de do´s and don´ts van de Correspondent 2.0.

door Jan-Albert Hootsen

Deze tekst is een bewerking van een blog die ik op 2 juli vorig jaar al hier publiceerde. Deze nieuwe versie staat vandaag op weblog De Nieuwe Reporter.

Kranten bieden geen solide toekomst meer. Ze zijn zwaar aan het bezuinigen en hebben weinig extra geld voor veel werk uit het buitenland. Ga je de hort op met de gedachte alleen voor print te schrijven, dan ben je hoogstwaarschijnlijk heel snel weer terug in Nederland, platzak en een illusie armer. Hoewel in mijn geval kranten nog steeds een substantieel deel van mijn inkomen leveren, zou ik het met print alleen financieel niet redden.

Bedenk dat, als je naar het buitenland gaat, er niet alleen een wereld voor je opengaat op cultureel gebied. In Nederland is de journalistieke arbeidsmarkt dan wel verzadigd, maar over de grens ben jij een van de weinige Hollanders of Belgen. Waarom dan alleen voor print schrijven?

Je bent crossmediaal. Dat is geen tip, maar een eis.
Koop een (video)camera met statief, een flashrecorder met microfoon, een stevige laptop voor thuis en een netbook voor op reis. Leer goed filmen, fotograferen en geluidsopnames maken. Oefen jezelf in het bewerken van foto’s en het monteren van beeld en geluid.

Zelf ging ik in december naar de zuidelijke deelstaat Chiapas. Opgeleid als pure kranten- en tijdschriftjournalist had ik een onderwerp te pakken dat zich het beste leende voor de radio, een vakgebied waarin ik geen enkele ervaring had. Voor vertrek uit Nederland had ik desondanks een flashrecorder met microfoon gekocht, een eenvoudig montageprogramma geïnstalleerd en maandenlang intensief geluisterd naar radiodocumentaires. Mijn korte reportage over moslims in Mexico werd inderdaad geaccepteerd en uitgezonden. Gebrek aan ervaring is dus geen probleem, een goede voorbereiding en zelfscholing zijn veel belangrijker.

Ieder onderwerp moet in principe minimaal vijf producten op kunnen leveren: een nieuwsbericht, een langer geschreven stuk, een (korte) videoreportage, een radioverslag en een fotoserie. Kun je het allemaal slijten? Prachtig! Lukt dat niet? Dan is het een mooie oefening en een toevoeging aan je portfolio.

Blog, dammit, blog!
Dat portfolio kan je mooi op je blog zetten. Heb je die niet? Nu aanmaken! Een buitenlandcorrespondent moet, ik herhaal, moét bloggen. Het is je visitekaartje, je link met het thuisfront, je portfolio, je databank, je Curriculum Vitae en je persoonlijk online tijdschrift. Een goed weblog trekt opdrachtgevers en publiek aan en zorgt voor naamsbekendheid. Wil je het echt goed aanpakken, geef dan je site een unieke eigen vormgeving en indeling. Desnoods schakel je een webdesigner in, die je eigen pagina een mooi professioneel tintje geeft. Dat mag best wat kosten – als je het goed aanpakt, betaalt het zich snel uit.

Omarm multimedia
Gebruik RSS Feeds in combinatie met een feedreader als Google Reader of Netvibes om tijd te besparen met het afstruinen van het internet naar nieuws en ideeën. Gebruik social networks als Twitter, Hyves, Facebook, en Linkedin om te netwerken en je activiteiten wereldkundig te maken. Skype biedt goedkope abonnementen om voor niets naar (afhankelijk van de dienst) vaste en mobiele lijnen te bellen. Kijk eens goed naar alle mogelijkheden die Google biedt: calendar, gmail, chat, translate, buzz et cetera. Stal je foto’s bij Flickr en je filmpjes op Youtube.

Doe aan marketing en denk commercieel
Nee, dat is niet vies. Het is je werk en je moet tenslotte ook eten, nietwaar? Market jezelf door middel van je weblog, Twitter, je sociale netwerken. Werk alleen gratis als je er tijd voor hebt en je publicatie echt heel erg leuk vindt om te doen. Als je voortdurend gratis werkt verpest je de markt en schiet je jezelf in je voet. En zorg dat je niet alleen journalistieke ‘diensten’ aanbiedt. Er zullen dagen of zelfs weken zijn dat je weinig (of geen) werk hebt. Probeer dan op een andere manier aan geld te komen. Dat kan van alles zijn: van het geven van Engels en Nederlandse les tot het incidenteel geven van betaalde rondleidingen in je standplaats. En vergeet niet dat, als je naast je tekst ook foto´s biedt, die foto´s geen gratis dienst maar een product zijn waar je hard voor hebt gewerkt. Daar moet men voor dokken.

Reis voor weinig geld: je hebt geen vijfsterrenhotel nodig om je werk te doen. Een goedkoop hostel met draadloos internet is al voldoende om je werk te kunnen doen. In 2008 leefde ik een half jaar in Mexico voor een studielening van 900 euro per maand, zonder me qua reizen in te houden. Nu moet ik het soms met minder doen, maar is het nog steeds goed te doen. Het loont natuurlijk de moeite om van tevoren goed uit te zoeken hoeveel je minimaal per maand bij elkaar moet werken om niet na een half jaar al je spaarcenten op te maken.

Denk daarnaast ook aan ongebruikelijke financieringsmogelijkheden, door bijvoorbeeld je reiskosten voor een bijzondere serie artikelen te laten financieren door donateurs. The Sochi Project van journalist Arnold van Bruggen en fotograaf Rob Hornstra is een prachtig voorbeeld van een privaat journalistiek initiatief: een journalistiek product van hoge kwaliteit dat extern wordt ondersteund. Moskou-correspondent Olaf Koens wist op zijn beurt een reis naar Teheran bij elkaar te Twitteren.

Alles kan worden gepubliceerd
Nederland is zeer rijk aan publicaties – voor ieder onderwerp bestaat wel een tijdschrift. Beperk je dus niet slechts tot de mainstream-media. Loop je tegen een leuk onderwerp aan over zeilschepen? Zoek daar een tijdschrift over en bied je onderwerp aan. Een handig hulpmiddel is het Handboek Nederlandse Pers, waarin alle Nederlandse publicaties met veel aanvullende informatie staan gedrukt. Algemeen nieuws alleen hoeft dus niet je hoeveelheid werk te bepalen, en dat scheelt je bovendien de frustratie van het blijven zitten met een leuk idee.

Je bent correspondent, dus je spreekt je talen. Da´s niet alleen leuk, het biedt ook ongekende mogelijkheden. Er zijn duizenden journalisten die voor media in andere landen en talen werken. Zoek dus naar mogelijkheden om in het Engels te publiceren, helemaal mooi zou zijn als je ook nog voor lokale media kan werken. Dat levert je meteen allerlei nieuwe ideeën en frisse invalshoeken op.

Ken je klassiekers
Lees Truman Capote, Hunter Thompson, Ryszard Kapuscínski, Gabriel Garcia Márquez, William Somerset Maugham en ga zo maar door. Bekijk documentaires van binnenlandse en buitenlandse camjo´s. Verdiep je in hun methodes, leer ervan, neem elementen van ze over die je zelf kan toepassen. Wees niet bang om, naast je standaard nieuwsbericht en webfilmpje ook een originele draai aan een onderwerp te geven, schrijf eens een gonzo-artikel over iets triviaals. Kan je het nergens kwijt? Je hebt altijd je weblog nog!

Verder nog iets?
Ga vrijwilligerswerk doen in je standplaats, al is het maar voor een paar uur per week. Zo leer je de buzz van je nieuwe thuis kennen en krijg je een netwerk onder lokale bewoners. Onderhoud contacten met de Nederlandse Ambassade en de Nederlandse Vereniging om altijd de beruchte ´Nederlandse link´ te kunnen vinden waar veel media naar vragen als het om buitenlandse correspondentie gaat.

Zorg dat je vrienden en bekenden hebt in alle sociale klassen van het land waar je gaat werken en in alle mogelijke beroepsgroepen. De eerste drie maanden in Mexico woonde ik in La Escandon, een wat hippe wijk in het centrum van Mexico Stad. Twee weken geleden ruilde ik die in voor Plazas de Aragón, een arbeiderswijk in aanleungemeente Nezahualóyotl. Er is minder cultuur en uitgaansleven, maar er zijn veel meer verhalen te vinden en het contact met de mensen uit de wijk is veel intensiever.

Dergelijke contacten schelen je enorm veel tijd in het zoeken naar bronnen, en vrienden ter plaatse kunnen je helpen met allerhande dagelijkse beslommeringen. Dan hou je meer tijd over om je op je werk te richten.

En nog iets: vertel iedereen, maar dan ook iedereen, over je plannen! Zorg dat zoveel mogelijk mensen op de hoogte zijn van het feit dat je naar het buitenland vertrekt. Wie weet wat het allemaal wel niet oplevert!

Wat ik vooral heb gemerkt: laat je niet van de wijs brengen over de deken van negativiteit die over met name de buitenlandjournalistiek hangt. Na vier maanden is, tot mijn verbazing, relatief eenvoudig geweest een bestaan te verdienen als stringer in Mexico. En ik ben nog slechts een groentje. Nergens voor nodig dus om je zorgen te maken. Het zijn niet je opdrachtgevers die bepalend zijn voor je eigen succes, maar jijzelf.

Wie correspondent wordt, leeft een avontuurlijk en aantrekkelijk leven waar velen slechts van kunnen dromen. Je zal er geen miljonair van worden, maar een voller en rijker leven bestaat er nauwelijks!