door Jan-Albert Hootsen

Aanleiding voor het rumoer was een blog van Bert Brussen, waarin hij zich zeer kritisch uitlaat over de kwaliteit van de opleiding. Zijn oordeel is vernietigend: de opleiding is vastgeroest, te links, docenten en studenten vliegen elkaar op sociale netwerken openlijk in de haren en er wordt vrijwel geen aandacht besteed aan nieuwe media. Niet echt een opleiding waar ik zou willen studeren, dus. En toch heb ik dat vier jaar gedaan, met veel plezier en met niet heel veel klachten over de opleiding. Oei, ben ik dan links, niet crossmediaal en hou ik van het blocken van mensen in op Twitter? Nee, nee en nee. Ben ik kritiekloos in mijn benadering van de FHJ? Evenmin. Laten we even naar de discussiepunten kijken.

1. Is de FHJ (te) links? Toen ik er studeerde had ik zeker de indruk in een links bolwerk te zitten. Schaduwverkiezingen leverden standaard goede uitslagen voor linkse partijen op. En de meeste docenten lieten bij tijd en wijlen hun linkse sympathieën zonder meer doorschemeren. Voorbeeld: Tijdens een plenair college van het project ‘Krant’ vroeg een der docenten wie er voor de Europese Grondwet had gestemd. Ik kan me herinneren dat van de pakweg dertig aanwezigen slechts een vriendin van me en ikzelf onze hand opstaken. Er volgde een vijf minuten durende vermaning van de docent over waarom wij dat eigenlijk niet hadden moeten doen, goeddeels gebaseerd op de tegenargumenten van partijen als de SP. Ander voorbeeld: toen ik het tijdens een groepsbijeenkomst eens aandurfde te twijfelen aan de kwaliteiten van Job Cohen als premier (het was 2002) beet een docent me toe: ‘Daar weet jij toch geen flikker vanaf!’

Tegelijkertijd kregen we gastcolleges van journalisten van bladen als HP/De Tijd en Nieuwe Revu, heb ik nooit kritiek gekregen op een niet-linkse invalshoek voor een artikel en werd mijn stageplek bij Elsevier door mijn (links georiënteerde) stagebegeleider juist toegejuicht.

Brussen haalt in zijn blog een column van Bart Hoffman aan, die het volgende schrijft:

“ De FHJ begint een vastgeroest instituut te worden en iedere student wordt er, voordat zijn carrière goed en wel begonnen is, door beïnvloed. Ik ben het namelijk beu om veelal linkse literatuur voorgeschoteld te krijgen, telkens de desinteresse van bepaalde docenten te negeren en colleges te krijgen over de werking van mosterdgas.“

Op die twee laatste opmerkingen kom ik straks terug, nu even over de ‘linkse literatuur’. Ten eerste: toen ik op de FHJ begon was ik links, toen ik er vertrok niet meer. Zo erg ‘beïnvloed’ was ik blijkbaar niet. Ten tweede: sinds wanneer zouden journalisten in de dop alleen maar af moeten gaan op wat docenten ze voorleggen? Is één van de cruciale kenmerken van een journalistieke mentaliteit niet juist dat je kritisch en onafhankelijk denkt, voor ieder geluid een tegengeluid zoekt en niets voor zoete koek aanneemt? Wie door ‘linkse literatuur’ op de FHJ wordt beïnvloed, moet zich afvragen of hij/zij wel geschikt is voor een baan waar onafhankelijk denken en zich baseren op feiten de kern vormt. De denkbeelden van de journalist in de dop zijn de verantwoordelijkheid van die student en niet van de school. Ik heb tientallen linkse, rechtse, liberale, progressieve en conservatieve medestudenten gehad, die allemaal zeer succesvol zijn geworden. Ze werken voor landelijke bladen, kranten, websites en omroepen en delen allemaal één eigenschap: ze denken onafhankelijk en kritisch. Het is helemaal niet relevant hoe links de FHJ is, wel wat je daar als student mee doet.

Oh, en als je het niet eens bent met wat Huub Evers zegt en schrijft… Is hij soms de enige ethicus ter wereld? Je kan als student toch zelf een paar andere boeken of websites opzoeken? Sterker nog, dat mag je ook best doen als je het wél met een docent eens bent. Hoor en wederhoor heet dat geloof ik, in journalistiek-ethische termen.

2. Desinteresse van docenten. Kan ik kort over zijn: heb ik zelf weinig van gemerkt. Misschien heb ik geluk gehad wat betreft mijn docenten, maar ze waren altijd zeer betrokken met waar we mee bezig waren. Met een aantal van hen heb ik ook nog steeds contact.

3. Communicatie en organisatorische problemen Communicatie was inderdaad nooit echt een sterk punt van de FHJ, maar laten we wel even eerlijk zijn: waar in godsnaam wel? Ik heb zelf opleidingen afgemaakt op de FHJ en de Universiteit Utrecht en academische uitwisselingsprogramma’s gevolgd op de Universidad António de Nebrija (Spanje), Universidad de Guadalajara (Mexico), Universidade de Coimbra (Portugal) en de EF Escuela Internacional de Quito (Ecuador) en op al die opleidingen was de communicatie tussen studenten en docenten slecht tot dramatisch slecht. En steeds als ik het met andere studenten over hun opleiding heb (bijvoorbeeld UvA, UvT of EUR), hoor ik hetzelfde verhaal. Alsof communicatie een uniek FHJ-probleem is. Niet dat het op de FHJ goed te praten valt, maar plaats het wel even in een bredere context van de algehele communicatiemalaise op hogescholen of universiteiten overal ter wereld.

Organisatorisch heb ik de FHJ wel altijd als een zorgenkindje ervaren, met dat bizarre Onderwijs Examen Regelement (OER), die constant veranderende berg aan competenties, de vuistdikke readers vol regeltjes… Zonder meer mee eens dat het allemaal een hoop gedoe is, terwijl de student gewoon lekker wil kunnen studeren. Tegelijkertijd vraag ik me af hoeveel invloed dat heeft op je inhoudelijke ontwikkeling. Bij mijzelf in ieder geval weinig. Ik deed gewoon de toetsen, hield me aan de regels en protesteerde als ik het er niet mee eens was. Altijd met de gedachte in het achterhoofd dat een stel readers en een OER echt niet bepalend waren voor mijn journalistieke carrière.

Dat wil niet zeggen dat je je niet moet laten horen als je je stoort aan de organisatie. Gewoon doen. Maar om de FHJ daarom af te schrijven als opleiding vind ik wat overdreven.

Oh, en wat de directeur doet of zegt of wie hij op Twitter blockt is voor je Bildung echt totaal irrelevant. Hij is niet degene die je leert een goed journalist te worden. Als ik moet kiezen tussen een discussie over een mail van de directeur en een jaargang van de New Yorker, ga ik echt niet mijn tijd verspillen aan een rel die mij als journalist op geen enkele wijze verder helpt.

4. Gebrek aan inhoud, bekrompenheid/provinciale mentaliteit en ons-kent-ons sfeertje Ik moet altijd glimlachen om de klachten over Kennis van de Wereld en het gebrek aan algemene ontwikkeling dat je als student op de FHJ zou opdoen.

Wat betreft KvdW: vind ik ook een wat twijfelachtige toets. Ik heb er zelf weinig van geleerd, zag het nut ervan niet zo goed in. En het is zeker onzin mensen op basis van de KvdW uitslag van de opleiding trappen, want zo’n toets zegt niets over hoe goed je als journalist later wordt. Zeker eens met Brussen (en een veelheid studenten) dus.

En dan dat gebrek aan algemene ontwikkeling. Nou en? Wat let je zelf een boek open te slaan, een krant te lezen of een goede documentaire te bekijken? Een journalist wordt toch geacht zelf in staat te zijn om kennis en informatie op te zoeken? Moet de FHJ studenten dan het handje vast gaan houden en ’s ochtends algemene kennis voor het ontbijt geven? Absoluut niet! Wie op de FHJ gaat studeren wordt geacht zélf kennis te kunnen zoeken, zélf wijzer te kunnen worden en zélf verantwoordelijk te zijn voor de eigen ontwikkeling. De FHJ hoort studenten te leren om te gaan met opgedane kennis, niet die kennis zelf bij te brengen.

Wat betreft die bekrompenheid: ik ken heel weinig medestudenten uit mijn tijd die daar last van hadden. Sommige van de meest ruimdenkende mensen die ik ken heb ik op de FHJ leren kennen. En provinciaal? Het staat je vrij als student verder te kijken dan je neus lang is. Veel van mijn medestudenten zijn in hun eigen provincie of in Brabant gebleven, evengoed zijn er heel veel uit Brabant, Zeeland, Gelderland en Limburg naar de Randstad of zelfs tot over de grens vertrokken. Niet om het een of ander, maar als geboren Zeeuw opgegroeid in Dordrecht ben ik een ‘provinciaal’ die op een ‘provinciale’ opleiding heeft gezeten, maar ik woon en werk nu als correspondent in Mexico. Met een ‘provinciale’ en bekrompen mentaliteit zou ik dat niet kunnen. Als dat ‘provinciale’ en dat bekrompene zo erg is, dan hebben in mijn ervaring weinig studenten er in het vervolg van hun carrière last van gehad.

5. Weinig aandacht aan nieuwe media Dit is het punt waarop ik het zonder meer met Brussen eens ben. Het sloeg nergens op dat wij anno 2006 nog steeds maar één of twee docenten internet hadden en dat Nieuwe Media als vak na mijn afstuderen zelfs helemaal was verdwenen. Wat dat aangaat liep (en loopt) de FHJ gewoon achter. Tegelijkertijd wil ik even aangeven dat ik geen enkele les op het gebied van internet en Nieuwe Media heb gekregen op de FHJ, en met wat zelfscholing een heel eind ben gekomen. En zoek op Twitter en LinkedIn maar eens naar andere studenten van mijn generatie, en je ziet dat ik niet de enige ben die dat gebrek blijkbaar zonder al te veel problemen heeft overleefd. Zelfscholing is namelijk iets dat bij uitstek bij internet past.

Wat mijn grote probleem met deze discussie is (of je het nu wel of niet met Brussen eens bent), is dat de bezwaren tegen de FHJ en de argumenten tegen die bezwaren blijkbaar uitgaan van de idee dat de opleiding in alles volledig verantwoordelijk is voor hoe de student wordt gevormd. Als je geen algemene kennis krijgt voorgeschoteld op de FHJ, blijf je blijkbaar dom. Als er geen docent internet en Nieuwe Media is, ben je blijkbaar een digibeet als je afstudeert. En als er een ons-kent-ons sfeertje ‘in de provincie heerst’, word je blijkbaar een bekrompen provinciaal als je je diploma krijgt. En als de organisatie niet zo goed is en mensen niet direct reageren op een mail, is dat blijkbaar verwoestend voor de rest van je carrière (die nog niet eens begonnen is).

Omgekeerd: sinds wanneer maken colleges ‘algemene kennis’ je een intellectueel, is de aanwezigheid van een docent Nieuwe Media een garantie voor een schitterende carrière als internetjournalist, maakt studeren in een kosmopolitische omgeving je de volgende Fareed Zakaria en is een geoliede organisatie een garantie voor een schitterende loopbaan?

Faciliteiten

De FHJ heeft een aantal zaken die een journalist in de dop juist heel goed verder helpen. De radio- en televisiestudio zijn prachtig en hebben prima technici. En een groot aantal docenten op de FHJ kan je enorm veel vakkennis bijbrengen. Dat zouden voldoende handvatten moeten zijn om zelf aan de gang te gaan, de rest is allemaal bijzaak. Heb je het gevoel te weinig algemene kennis op te doen? Een goed journalist gaat zélf op zoek. Vind je het allemaal te links? Dan zoek je buiten de FHJ een rechtser geluid op. Vind je het bekrompen? Dan zoek je op je stage en na je opleiding toch een omgeving op die dat niet is? Ik heb zelf op de FHJ juist geleerd dat je zelfredzaam en onafhankelijk moet zijn, dat je nooit klaar bent met het leren van je vak en dat het voor een journalist helemaal niet uit hoort te maken waar je studeert.

Je bent zélf verantwoordelijk voor je vorming. De FHJ biedt je daarbij hoogstens een aantal technisch goede faciliteiten en een duwtje in de juiste richting. Net als de opleidingen in Utrecht, Ede en Zwolle trouwens. Wat je ermee doet, moet je zelf weten. En als een beetje ‘provincialiteit’, een paar linkse docenten, een relletje hier en daar en een KvdW-toets je het gevoel geven dat je geen goed journalist kan worden, dan moet je je afvragen of je überhaupt wel onafhankelijk en zelfredzaam genoeg bent voor het vak.

Studeren op de FHJ? Doe maar wel. Of niet. Kan het mij eigenlijk schelen. Zolang je zelf maar de verantwoordelijkheid voor je eigen ontwikkeling neemt.

Je wilt correspondent worden in een tijd dat traditionele media massaal kopje ondergaan. Op een vast inkomen en massale interesse in je werk hoef je niet te reken. Dan maar laten zitten? Nee hoor, de buitenlandcorrespondentie biedt volop kansen voor jonge, talentvolle en gemotiveerde freelancers. Sinds oktober werk ik zelf als freelancer in Mexico en ter voorbereiding op die onzeker stap voerde ik talloze gesprekken met vakgenoten in binnen- en buitenland en las mezelf een ongeluk, op zoek naar het profiel van De Nieuwe Buitenlandverslaggever. Het resultaat van die gesprekken en vier maanden eigen ervaring: de do´s and don´ts van de Correspondent 2.0.

door Jan-Albert Hootsen

Deze tekst is een bewerking van een blog die ik op 2 juli vorig jaar al hier publiceerde. Deze nieuwe versie staat vandaag op weblog De Nieuwe Reporter.

Kranten bieden geen solide toekomst meer. Ze zijn zwaar aan het bezuinigen en hebben weinig extra geld voor veel werk uit het buitenland. Ga je de hort op met de gedachte alleen voor print te schrijven, dan ben je hoogstwaarschijnlijk heel snel weer terug in Nederland, platzak en een illusie armer. Hoewel in mijn geval kranten nog steeds een substantieel deel van mijn inkomen leveren, zou ik het met print alleen financieel niet redden.

Bedenk dat, als je naar het buitenland gaat, er niet alleen een wereld voor je opengaat op cultureel gebied. In Nederland is de journalistieke arbeidsmarkt dan wel verzadigd, maar over de grens ben jij een van de weinige Hollanders of Belgen. Waarom dan alleen voor print schrijven?

Je bent crossmediaal. Dat is geen tip, maar een eis.
Koop een (video)camera met statief, een flashrecorder met microfoon, een stevige laptop voor thuis en een netbook voor op reis. Leer goed filmen, fotograferen en geluidsopnames maken. Oefen jezelf in het bewerken van foto’s en het monteren van beeld en geluid.

Zelf ging ik in december naar de zuidelijke deelstaat Chiapas. Opgeleid als pure kranten- en tijdschriftjournalist had ik een onderwerp te pakken dat zich het beste leende voor de radio, een vakgebied waarin ik geen enkele ervaring had. Voor vertrek uit Nederland had ik desondanks een flashrecorder met microfoon gekocht, een eenvoudig montageprogramma geïnstalleerd en maandenlang intensief geluisterd naar radiodocumentaires. Mijn korte reportage over moslims in Mexico werd inderdaad geaccepteerd en uitgezonden. Gebrek aan ervaring is dus geen probleem, een goede voorbereiding en zelfscholing zijn veel belangrijker.

Ieder onderwerp moet in principe minimaal vijf producten op kunnen leveren: een nieuwsbericht, een langer geschreven stuk, een (korte) videoreportage, een radioverslag en een fotoserie. Kun je het allemaal slijten? Prachtig! Lukt dat niet? Dan is het een mooie oefening en een toevoeging aan je portfolio.

Blog, dammit, blog!
Dat portfolio kan je mooi op je blog zetten. Heb je die niet? Nu aanmaken! Een buitenlandcorrespondent moet, ik herhaal, moét bloggen. Het is je visitekaartje, je link met het thuisfront, je portfolio, je databank, je Curriculum Vitae en je persoonlijk online tijdschrift. Een goed weblog trekt opdrachtgevers en publiek aan en zorgt voor naamsbekendheid. Wil je het echt goed aanpakken, geef dan je site een unieke eigen vormgeving en indeling. Desnoods schakel je een webdesigner in, die je eigen pagina een mooi professioneel tintje geeft. Dat mag best wat kosten – als je het goed aanpakt, betaalt het zich snel uit.

Omarm multimedia
Gebruik RSS Feeds in combinatie met een feedreader als Google Reader of Netvibes om tijd te besparen met het afstruinen van het internet naar nieuws en ideeën. Gebruik social networks als Twitter, Hyves, Facebook, en Linkedin om te netwerken en je activiteiten wereldkundig te maken. Skype biedt goedkope abonnementen om voor niets naar (afhankelijk van de dienst) vaste en mobiele lijnen te bellen. Kijk eens goed naar alle mogelijkheden die Google biedt: calendar, gmail, chat, translate, buzz et cetera. Stal je foto’s bij Flickr en je filmpjes op Youtube.

Doe aan marketing en denk commercieel
Nee, dat is niet vies. Het is je werk en je moet tenslotte ook eten, nietwaar? Market jezelf door middel van je weblog, Twitter, je sociale netwerken. Werk alleen gratis als je er tijd voor hebt en je publicatie echt heel erg leuk vindt om te doen. Als je voortdurend gratis werkt verpest je de markt en schiet je jezelf in je voet. En zorg dat je niet alleen journalistieke ‘diensten’ aanbiedt. Er zullen dagen of zelfs weken zijn dat je weinig (of geen) werk hebt. Probeer dan op een andere manier aan geld te komen. Dat kan van alles zijn: van het geven van Engels en Nederlandse les tot het incidenteel geven van betaalde rondleidingen in je standplaats. En vergeet niet dat, als je naast je tekst ook foto´s biedt, die foto´s geen gratis dienst maar een product zijn waar je hard voor hebt gewerkt. Daar moet men voor dokken.

Reis voor weinig geld: je hebt geen vijfsterrenhotel nodig om je werk te doen. Een goedkoop hostel met draadloos internet is al voldoende om je werk te kunnen doen. In 2008 leefde ik een half jaar in Mexico voor een studielening van 900 euro per maand, zonder me qua reizen in te houden. Nu moet ik het soms met minder doen, maar is het nog steeds goed te doen. Het loont natuurlijk de moeite om van tevoren goed uit te zoeken hoeveel je minimaal per maand bij elkaar moet werken om niet na een half jaar al je spaarcenten op te maken.

Denk daarnaast ook aan ongebruikelijke financieringsmogelijkheden, door bijvoorbeeld je reiskosten voor een bijzondere serie artikelen te laten financieren door donateurs. The Sochi Project van journalist Arnold van Bruggen en fotograaf Rob Hornstra is een prachtig voorbeeld van een privaat journalistiek initiatief: een journalistiek product van hoge kwaliteit dat extern wordt ondersteund. Moskou-correspondent Olaf Koens wist op zijn beurt een reis naar Teheran bij elkaar te Twitteren.

Alles kan worden gepubliceerd
Nederland is zeer rijk aan publicaties – voor ieder onderwerp bestaat wel een tijdschrift. Beperk je dus niet slechts tot de mainstream-media. Loop je tegen een leuk onderwerp aan over zeilschepen? Zoek daar een tijdschrift over en bied je onderwerp aan. Een handig hulpmiddel is het Handboek Nederlandse Pers, waarin alle Nederlandse publicaties met veel aanvullende informatie staan gedrukt. Algemeen nieuws alleen hoeft dus niet je hoeveelheid werk te bepalen, en dat scheelt je bovendien de frustratie van het blijven zitten met een leuk idee.

Je bent correspondent, dus je spreekt je talen. Da´s niet alleen leuk, het biedt ook ongekende mogelijkheden. Er zijn duizenden journalisten die voor media in andere landen en talen werken. Zoek dus naar mogelijkheden om in het Engels te publiceren, helemaal mooi zou zijn als je ook nog voor lokale media kan werken. Dat levert je meteen allerlei nieuwe ideeën en frisse invalshoeken op.

Ken je klassiekers
Lees Truman Capote, Hunter Thompson, Ryszard Kapuscínski, Gabriel Garcia Márquez, William Somerset Maugham en ga zo maar door. Bekijk documentaires van binnenlandse en buitenlandse camjo´s. Verdiep je in hun methodes, leer ervan, neem elementen van ze over die je zelf kan toepassen. Wees niet bang om, naast je standaard nieuwsbericht en webfilmpje ook een originele draai aan een onderwerp te geven, schrijf eens een gonzo-artikel over iets triviaals. Kan je het nergens kwijt? Je hebt altijd je weblog nog!

Verder nog iets?
Ga vrijwilligerswerk doen in je standplaats, al is het maar voor een paar uur per week. Zo leer je de buzz van je nieuwe thuis kennen en krijg je een netwerk onder lokale bewoners. Onderhoud contacten met de Nederlandse Ambassade en de Nederlandse Vereniging om altijd de beruchte ´Nederlandse link´ te kunnen vinden waar veel media naar vragen als het om buitenlandse correspondentie gaat.

Zorg dat je vrienden en bekenden hebt in alle sociale klassen van het land waar je gaat werken en in alle mogelijke beroepsgroepen. De eerste drie maanden in Mexico woonde ik in La Escandon, een wat hippe wijk in het centrum van Mexico Stad. Twee weken geleden ruilde ik die in voor Plazas de Aragón, een arbeiderswijk in aanleungemeente Nezahualóyotl. Er is minder cultuur en uitgaansleven, maar er zijn veel meer verhalen te vinden en het contact met de mensen uit de wijk is veel intensiever.

Dergelijke contacten schelen je enorm veel tijd in het zoeken naar bronnen, en vrienden ter plaatse kunnen je helpen met allerhande dagelijkse beslommeringen. Dan hou je meer tijd over om je op je werk te richten.

En nog iets: vertel iedereen, maar dan ook iedereen, over je plannen! Zorg dat zoveel mogelijk mensen op de hoogte zijn van het feit dat je naar het buitenland vertrekt. Wie weet wat het allemaal wel niet oplevert!

Wat ik vooral heb gemerkt: laat je niet van de wijs brengen over de deken van negativiteit die over met name de buitenlandjournalistiek hangt. Na vier maanden is, tot mijn verbazing, relatief eenvoudig geweest een bestaan te verdienen als stringer in Mexico. En ik ben nog slechts een groentje. Nergens voor nodig dus om je zorgen te maken. Het zijn niet je opdrachtgevers die bepalend zijn voor je eigen succes, maar jijzelf.

Wie correspondent wordt, leeft een avontuurlijk en aantrekkelijk leven waar velen slechts van kunnen dromen. Je zal er geen miljonair van worden, maar een voller en rijker leven bestaat er nauwelijks!

(dit artikel werd vrijdag 26 februari gepubliceerd in dagblad

In de geëscaleerde drugsoorlog in Mexico worden verhoormethodes gebruikt die doen denken aan de vuile oorlog van de jaren zeventig. Het drugsgeweld neemt toe.

door Jan-Albert Hootsen

TIJUANA – “De geur van de kamer staat me nog het meest bij.” Leonel Rodriguez (30) kijkt soms stuurs om zich heen, het zweet staat op zijn handen. Het kost hem zichtbaar moeite zijn verhaal te doen. “Het leek wel wierook. Ik was geblinddoekt.” Hij slikt. “Toen begon het. Ze duwden me op een matras, legden een deken over me heen. Drie militairen zaten bovenop me. Ze duwden een stuk plastic folie over mijn gezicht. Op het zelfde moment sloegen ze me in mijn gezicht. Een man schreeuwde: ‘waar is El Teo, klootzak!’. (Teodoro ‘El Teo’ García is een machtige drugshandelaar uit Tijuana die onlangs is opgepakt – red.) Ik kon niet meer ademen, ik dacht dat ik doodging.”

Leonel is politieagent in de Noord-Mexicaanse grensstad Tijuana. September vorig jaar werd hij met twaalf collega’s opgepakt door het Mexicaanse leger, naar een militaire kazerne in het centrum van de stad gebracht en dagenlang gemarteld. Hij zou zijn gezien met drugshandelaren. Onzin, zegt hij zelf, maar het kwaad was al geschied. “Ik werd op een dag bij mijn chef geroepen,” gaat hij verder, “Ik moest mijn dienstwapen inleveren, werd een auto ingeduwd en naar de kazerne gebracht. Ik werd geschopt, geslagen, steeds geblinddoekt en gehandboeid. Als ik het bewustzijn verloor, brachten ze me met elektrische schokken weer bij bewustzijn.” Volgens Leonel werd hij geblinddoekt gedwongen een verklaring te tekenen, vol namen van collega’s, bekenden en onbekenden die hij zo zelf in verband bracht met de georganiseerde misdaad.

De Mexicaanse president Felipe Calderón verklaarde in 2006 de oorlog aan de georganiseerde misdaad en zette meer dan 40.000 militairen in ter bestrijding van de machtige drukartels, met name in grenssteden als Tijuana en Ciudad Juárez. De militairen blijken meedogenloos in hun strijd tegen de kartels: honderden verdachten werden zonder proces maanden vastgehouden, gemarteld en gedwongen af te leggen, zonder de aanwezigheid van een advocaat en vaak vals. De methodes van het leger lijken op methodes zoals die onder Zuid-Amerikaanse juntas in de jaren zeventig gebruikelijk waren: verstikking, elektrische schokken bij de geslachtsdelen, het uittrekken van nagels. Amnesty International luidde er in december de noodklok over. Volgens de organisatie is het aantal mensenrechtenschendingen sinds 2008 meer dan verdrievoudigd ten opzichte van de voorgaande twee jaren. De drugsoorlog heeft intussen al meer dan 15.000 mensen het leven gekost en het geweld is in januari alleen maar toegenomen.

Ramiro en Rodrigo Ramirez bij hun arrestatie (foto: Tijuana Press)

Het rapport van Amnesty International richtte zich onder andere op de zaak van de broers Rodrigo en Ramiro Ramírez, die in juni werden opgepakt in Rosarito, vlakbij Tijuana, op verdenking van ontvoering. Ze kregen dezelfde behandeling als Leonel, vertelt hun moeder María Martínez. “Ik hoorde pas dat ze opgepakt waren toen het nieuws op de televisie kwam. Ze zagen er vreselijk uit,” zegt ze snikkend,“Er klopt van alles niet in het politieonderzoek. We dienen klachten in, maar niemand luistert naar ons. Niemand geeft ze medische hulp, we moeten van het beetje geld dat we hebben zelf voor medicijnen zorgen.” Rodrigo en Ramiro zitten inmiddels in een federale gevangenis in Tepic, in de deelstaat Nayarit, in afwachting van hun veroordeling.

Leonel Rodriguez werd na zestig dagen weer vrijgelaten. Volgens hem heeft het inzetten van het leger helemaal niets opgelost in de drugsoorlog. “Soldaten weten niet hoe ze onderzoek moeten doen. Ze fabriceren schuldige verdachten, verhogen het gevoel van onveiligheid.” Officieel is hij nog politieagent, maar hij durft niet meer naar zijn werk te gaan. “Ik ben bang dat ikopnieuw word opgepakt, dat de kartels achter me aankomen door de valse verklaring die ik moest afleggen. Ik voel me nergens meer veilig. Ik wil hier weg, weg uit Tijuana.”
Om veiligheidsredenen is de naam Leonel Rodríguez gefingeerd

Tijuana

“Leger heeft de drugsoorlog alleen maar verergerd”

Een geliefd wapen van het leger in de strijd tegen de drugskartels is arraigo, een vorm van preventieve gevangenname. Een anonieme tip kan al voldoende zijn om een verdachte tot tachtig dagen vast te zetten, zonder proces en ook al klopt de verdachtmaking niet. “En daar begint het probleem,” zegt Silvia Vázquez, mensenrechtenadvocate in Tijuana, “Arraigo zou een uiterste middel moeten zijn om echt gevaarlijke criminelen vast te kunnen zetten. Maar het wordt op zo’n schaal en zo willekeurig door het leger gebruikt, dat het in Mexico een instituut is geworden.” Bovendien gebruiken militairen arraigo volgens haar als excuus om gevangenen ongestraft vast te houden in militaire installaties. “En dat is illegaal. Dat is helemaal niet de taak van soldaten. Zij moeten zich bezighouden met de landsverdediging en kunnen bij criminaliteitsbestrijding hoogstens een ondersteunende taak uitvoeren. Op dit moment doet het leger het werk wat de federale politie zou moeten doen. De drugsoorlog is daardoor juist erger geworden.”

————-

UPDATE: Gisterenavond sprak ik kort met Silvia Vázquez. Zij en haar familie worden momenteel met de dood bedreigd, haar auto is al door onbekende aangevallen. Het is niet duidelijk wie de schuldigen zijn, zijzelf vermoedt dat het ‘mensen van de regering’ zijn. Meer kon ze me niet vertellen. Een mensenrechtenorganisatie helpt haar een onderduikadres te vinden. Bij eventuele nieuwe feiten volgt er nog een update.

Trends go in a circle. Als dat adagium enige waarheid bevat, moeten de Mexicanen dit jaar op hun tellen letten. Het jaar ‘10 heeft hier een duistere bijklank: tweehonderd jaar geleden begon Vader des Vaderlands Miguel Hidalgo een bloedige onafhankelijkheidsstrijd tegen de Spanjaarden, terwijl een eeuw geleden onder leiding van Francisco Madero de niet minder gewelddadige Mexicaanse Revolutie begon. Dol als de Mexicanen op samenzweringstheorieën zijn, gonst het van de doemscenario’s omtrent de geplande viering van het dubbele jubileum. Als 1810 en 1910 tot gewelddadige volksopstanden leidden, dan kan 2010 natuurlijk niet achterblijven.

door Jan-albert Hootsen

En waarom ook niet? Mexico staat er bepaald niet rooskleurig voor. De economische crisis heeft nergens in Latijns-Amerika zo hard toegeslagen als hier. De drugsoorlog neemt, ondanks grootscheepse inzet van het leger, in intensiteit alleen maar toe, met de barbaarse moord op 16 tieners in het geteisterde Ciudad Juárez twee weken geleden als voorlopig tragisch dieptepunt. En dan werd Centraal-Mexico afgelopen week ook nog eens getroffen door de zoveelste ernstige overstroming. In de aanpak van zowel de drugsoorlog als de nasleep van de watersnood hebben federale en deelstaatregeringen ernstig gefaald, vinden veel burgers. Tel daarbij de recente belastingverhogingen en de recente prijsstijgingen van voedsel en brandstof op, en het is geen wonder de Mexicaanse bevolking ontevreden is.

Rector José Narro van de UNAM, de grootste universiteit van het land, waarschuwde in december al voor een ’sociale crisis’ als de regering van president Felipe Calderón de problemen niet effectief aanpakt: “Wij zijn er dicht bij in de buurt, de omstandigheden zijn er naar.” En het Amerikaanse weekblad Time wees er eind vorig jaar op dat rebellenbewegingen als de Zapatisten in Zuid-Mexico vaak historische data kiezen om in opstand te komen. De opstandelingen kwamen immers in 1994 in opstand tegen de federale regering op 1 januari, de datum dat vrijhandelsakkoord NAFTA van kracht werd.

Moeheid

Toch denkt niet iedereen dat 2010 een revolutiejaar wordt. Volgens opiniemaker Denise Maerker van het gezaghebbende dagblad El Universal heerst er vooral moeheid. De Mexicanen zijn moe van het aanhoudende geweld, moe van de alom aanwezige corruptie en vooral van de economische malaise. José Luis Reyna van Milenio, een andere grote landelijke krant, verwacht dat 2010 niet het jaar van de revolutie, maar de desintegratie wordt. “Dit zou wel eens het jaar kunnen worden waarin niets mogelijk was, waarin het geweld [van de drugsoorlog] alles ging overheersen. We moeten iets doen, anders viert men over een eeuw het jubileum van het jaar van de wanhoop en onmacht.” President Calderón doet er verstandig aan naar hem te luisteren. Hij zal ongetwijfeld niet als de president van de wanhoop en onmacht de geschiedenis in willen gaan.

Dit artikel staat deze week in de rubriek ‘In de Wereld’ van De Groene Amsterdammer

“Kijk, ik had een tijd geleden een bijeenkomst met een cementfabrikant. Het ging om een contract van meer dan 100 miljoen pesos (zo’n 6 miljoen euro), voor een bouwproject, net buiten mijn woonplaats. Ik had ze het contract gegeven, alles was afgerond. Toen kwam één van die jongens plotseling naar me toe en zei:

door Jan-Albert Hootsen

Het is een zonnige middag in een welvarende stad ergens in Mexico. Ik ben te gast bij L. en zijn vrouw N. Zij is arts, hij heeft een zeer goede baan als projectmanager bij de deelstaatoverheid. Ze wonen in een mooi huisje in een gegoede buitenwijk van de stad, hebben een goede auto en hun kinderen gaan naar nette scholen. Een keurig middenklasse-gezin dus. Maar dat had volgens L. ook anders kunnen zijn. Hij grijnst: “We zouden een vijf keer zo groot huis kunnen hebben, als ik zou willen. En vijf auto’s voor de deur. Als ik me een jaar of twee zou aansluiten bij de corrupte bende hier, zouden we schatrijk kunnen zijn.”

L. regelt de financiering en de contracten van overheidsprojecten met private partners. Moet er een nieuw ziekenhuis gebouwd worden, waarvan de financiering deels door de staat wordt betaald? L. zoekt de geschikte partners uit, beoordeelt offertes en kiest de beste partner uit. En daar begint het, zegt hij: “Aannemers schuiven je standaard een percentage van het bedrag toe. Veel van mijn collega’s nemen dat ook gewoon aan, het is dagelijkse praktijk in Mexico. Er worden niet zozeer onderlinge prijsafspraken gemaakt, maar steekpenningen worden één op één met de verantwoordelijke overheidsambtenaar ‘geregeld’. Mijn voormalige baas is er schatrijk van geworden, hij heeft tientallen miljoenen dollars in een paar jaar onder de tafel doorgeschoven gekregen.”

Fascinerend systeem

Mexico is een corrupt land, laat daar geen twijfel over bestaan. Maar hoe gaat die corruptie in de praktijk? In het Mexico van 2010 rijst bij corruptie al snel het beeld van ofwel de drugskartels die politici en leger, politie en rechters omkopen, of het geven van 100 pesos aan een politie-agent om onder een bekeuring uit te komen, maar duister betaalgedrag speelt zich uiteraard op alle (overheids)niveau’s af. L.: “Het is eigenlijk een fascinerend systeem. Steekpenningen worden vrijwel nooit rechtstreeks en in contanten betaald. Als een corrupte ambtenaar zijn cut krijgt in een project, wordt dat geld meestal een tijd daarna overgemaakt op een rekening van zijn zoon, zijn zwager, zijn moeder of pakweg een neef. Banken stellen geen vragen bij grote financiële transacties en de fiscale waakhonden kijken niet naar rekeningen van vrienden en familie. Soms wordt een corrupte ambtenaar opgepakt, dan blijkt dat hij zelf nooit uitzonderlijk veel geld op zijn rekening heeft staan, maar het zijn naaste familie is die plotseling miljoenen pesos rijker is.”

Ook kleine ondernemers profiteren van de corruptie onder ambtenaren. L. zegt dat ambtenaren een stuk grond voor bijvoorbeeld een miljoen kopen, dat door een bevriende aannemer te hoog laten taxeren, het voor twee miljoen verkopen en beiden een deel van de winst opstrijken. Op federaal niveau is de corruptie volgens L. echter het grofst: “Politici schuiven elkaar honderden miljoenen pesos per keer toe. Een persoonlijke vriend van een minister wil bijvoorbeeld de verzekering dat een federale belastingwet geen doorgang vindt. Hij betaalt daarvoor, en doet dat door bijvoorbeeld een stuk land op te kopen dat helemaal niet bestaat. Het geld wordt overgemaakt op een buitenlandse bankrekening op bijvoorbeeld de Kaaiman Eilanden of in Luxemburg.”

Weggebonjourd

Waarom zijn ambtenaren zo inhalig in Mexico? Simpel. De meeste zijn van een bepaalde politieke kleur (meestal regeringspartij PAN of de voormalige dictatoriale PRI, soms ook van de progressieve PRD). De onderlinge haat en nijd tussen de partijen is zo groot, dat een wisseling van de wacht meteen een keiharde politieke afrekening betekent. Zo is er een deelstaat, van oudsher een PAN-bolwerk, die kort geleden een nieuwe gouverneur kreeg, van PRI-huize. Het kader van de lokale PRI-afdeling had vooraf een lijst opgesteld met alle ambtenaren die lid waren van de PAN. Bij het aantreden van de nieuwe gouverneur werden alle ambtenaren van de PAN (dus praktisch alle ambtenaren in de staat) in korte tijd ontslagen en vervangen door trouwe PRI-leden. Dáárom zijn zoveel ambtenaren corrupt: het is makkelijk (je hoeft het niet op te zoeken, en het wordt als normaal gezien, waardoor steekpenningen met weinig gêne worden aangeboden) en je weet nooit wanneer je wordt weggebonjourd.

En L. zelf? Waarom zou hij niet deelnemen aan die corruptie? “Niet nodig,” glimlacht hij, “Ik heb een baan waarin ik sowieso erg goed verdien. Voor het geld hoef ik het niet te doen. Daarbij: ik ben partijloos en niet geïnteresseerd in politiek, dus ik zal niet snel op een zwarte lijst belanden. En ik geloof er heilig in dat corruptie uiteindelijk wordt beboet. Ik wil dat mijn kinderen opgroeien in een omgeving waarin ze leren dat ze moeten werken voor hun geld en niet alles in de schoot geworpen krijgen.”

Ter bescherming van genoemde bron zijn plaatsen en namen niet genoemd of gefingeerd.

Het is de dodelijkste stad ter wereld. Schietpartijen, drugshandel, corruptie, waarom zou iemand in Ciudad Juárez willen wonen? Antwoord: de meeste mensen willen dat ook niet.

door Jan-Albert Hootsen

Ciudad Juárez was ooit het hoofdkwartier van revolutieleider Francisco I. Madero. In de tweede helft van de vorige eeuw staken duizenden Amerikanen de grens over om vakantie te vieren in wat een prettige, rustige provinciestad was. Maar het Juárez van de jaren zestig en zeventig bestaat niet meer. Heden ten dage is het de dodelijkste stad van de wereld, verscheurd door drugsgeweld, geteisterd door sociale problemen.

De gevolgen zijn navenant. Een half miljoen inwoners zijn de stad uitgevlucht. Een half miljoen! Let wel: Juárez heeft 1,3 miljoen inwoners, wat betekent dat de Diaspora Juarense meer dan een derde van het huidige inwoneraantal betreft. Een kwart van de woningen in de stad schijnt leeg te staan. Volgens de Amerikaanse autoriteiten hebben ruim honderdduizend Juarenses hun woonplaats verruild voor de Verenigde Staten, logischerwijs vooral buurgemeente El Paso (Texas).

Gebroken stad

Ook het zakenleven leidt zwaar onder het geweld. Canaco, de nationale zakenkamer, telde een paar jaar geleden ruim 11.000 bedrijven in de stad. Anno 2010 zijn dat er nog slechts 2700. Het geschatte banenverlies ligt tussen de 80.000 en 100.000. En nog iets: 60% van de kinderen in Juárez tussen 12 en 15 gaat niet naar school en werkt evenmin.

Juárez is verwoest door de drugsoorlog. De stad staat nog overeind, maar haar ziel is gebroken. President Calderón verbleef onlangs een paar dagen in de stad en kondigde een nieuw sociaal noodplan alsmede een nieuwe beveiligingsstrategie aan. Het is hard nodig: Juárez is kapot en moet helemaal opnieuw beginnen. Het zal een lang, pijnlijk en moeizaam proces worden. Want terwijl politici praten, gaat het geweld gewoon door.

Mysterie! Ruimtevaart! Great balls of fire! Mexico heeft sinds eergisteren zijn eigen mini-Roswell. Getuigen zagen in de nacht van woensdag op donderdag een ‘vuurbal’ in de hemel boven de deelstaten Puebla en Hidalgo. Niet lang daarna kwamen de geruchten: een meteoriet zou zijn ingeslagen, er zou een krater van 30 meter doorsnede in Hidalgo zijn, een snelweg en een brug zouden zijn beschadigd. Spannend natuurlijk, dat maak je niet dagelijks mee. En het wordt nog leuker: het object in kwestie is, ondanks twee dagen zoeken, nog steeds niet gevonden. Een krater ook niet.

door Jan-Albert Hootsen

Inmiddels heeft Protección Civil, de overheidsdienst die potentieel gevaarlijke situaties behandelt, vastgesteld dat het om een stuk van de Russische satelliet Kosmos 2421 zou gaan. Die is op 25 juni 2006 de lucht in gegaan en diende als ‘verkenningssatelliet’. Kosmos 2421 werkte al een jaar of twee niet meer. Het ding was door een ongeluk in 15 stukken gebroken. Eén van die stukken, volgens NORAD ‘niet groter dan een aktetas’, zou zijn neergestort in Hidalgo.

En de krater? En de resten van die brokstukken? Voorlopig weten we nog niet zoveel. Als het ding inderdaad niet zo groot was, kan hij natuurlijk altijd gewoon zijn opgebrand in de atmosfeer. Wat we wel weten, is dat Mexicaanse media smullen van dit X-Files-achtige verhaal, dat de hulplijnen in Hidalgo gisteren een deel van de dag helemaal plat lagen doorn de vele telefoontjes van bezorgde burgers. En dat ondergetekende ineens weer zin heeft om naar Jerry Lee Lewis te luisteren.

Groot nieuws, uit Colombia, enkele dagen geleden. Een gecoördineerde actie

door Jan-Albert Hootsen

Zo werd een zekere Maria Patricia Rodríguez Monsalve opgepakt, die de tussenpersoon zou zijn tussen het machtige Sinaloa Kartel van Chapo Guzmán, en een twaalftal piloten die op zichzelf een kartel zouden vormen door vele tonnen cocaïne naar Mexico te vliegen.

21 verdachten, dat klinkt heel mooi, en het is in deze barre drugstijden zeker iets dat de gezamenlijke autoriteiten van de VS, Mexico en Colombia als een goed resultaat mogen presenteren. Maar hoe zwaar is deze klap daadwerkelijk voor de kartels? Twee jaar is er aan de operatie gewerkt. De verdachten werd minutieus gevolgd, hun bewegingen gedocumenteerd, telefoons werden afgeluisterd en (volgens de Colombiaanse krant El Tiempo) er zou zelfs sprake zijn van infiltratie. Geen half werk dus.

Inventieve drugsbazen

Als er iets is dat de drugshandel kenmerkt, dan is het dynamiek. Iedere klap die een organisatie wordt toegebracht, wordt ergens anders weer teniet gedaan. Voor iedere arrestatie komen er ergens anders talloze nieuwe drugshandelaars, nieuwe capo’s, nieuwe sicarios (huurmoordenaars) bij. Het is het befaamde ‘waterbedeffect’: je duwt op één plek en het water stroomt de andere kant op. Het volume blijft altijd gelijk.

De drugskartel zijn misschien even van hun á propos. Misschien hebben ze gedurende enkele weken een verstoord contact met hun Colombiaanse collega’s. Maar laat er geen twijfel over bestaan dat de intelligentie en inventiviteit van de drugsbazen korte metten zal maken met dit succes. Chapo heeft zijn nieuwe contactpersoon waarschijnlijk allang in Colombia zitten. En opvolgers voor die twaalf piloten zullen ongetwijfeld al klaar staan. Twee jaar werk en 21 verdachten… Zoals gebruikelijk zal het niet veel meer blijken dan een druppel op een gloeiende plaat.

Centraal-Mexico is afgelopen weekend het slachtoffer geworden van zware overstromingen, door de overvloedige regen van de laatste twee weken. Michoacán werd het zwaarst getroffen: twintig doden. Ook de staten Guanajuato, Puebla, het Federaal District (Mexico Stad) en Hidalgo hadden zware overlast en grote schade. Eén van de zwaarst getroffen gebieden was Estado de México, en dan met name de wijk Valle de Aragón in de stad Nezahualcóyotl. En tja, daar woon ik zelf… Een verslag.

door Jan-Albert Hootsen

De afgelopen twee weken

Mexico, land van mooi weer? In januari even niet. Dagelijks werd me de lust ontnomen eens lekker te gaan wandelen door een constant grijs wolkendek. Dit keer ging het even niet om luchtvervuiling, maar waren het echte regenwolken. Half januari begon het te regenen. Het zou niet  ophouden tot 4 februari. Afwisselend motregen, zware slagregen, even droog, dan weer opnieuw. Het matige drainagesysteem in mijn woonplaats Nezahualcóyotl kon de enorme hoeveelheid water nauwelijks aan.

Vrijdag 5 februari

21.30: Terwijl ik de laatste administratieve klussen van de dag zit af te werken, loopt de moeder van mijn vriendin bezorgd de huiskamer beginnen. ‘Se llenó el registro hasta el tope…’, de wateropslag onder het huis, waar het overvloedige regenwater wordt opgevangen, was tot de nok toe gevuld met anderhalve meter water. We lopen samen naar de achterdeur en zien de eerste millimeters langzaam de bijkeuken binnsnsijpelen. Mijn schoonmoeder zucht: ‘Nee hé… We kunnen beter de meubels naar boven brengen. dit wordt een probleem.’

23.30: De meubels staan boven, op de zwaarste na. Mijn vriendin belt me, ze staat vast bij het nabije metrostation Impulsora. De Avenida Zapata, die richting ons huis gaat, is ondergelopen met ruim een meter water. Het verkeer is een chaos, alleen de fietstaxi’s kunnen ons huis nog bereiken. Een uur later komt ze thuis. De halve woonkamer is intussen bedekt met een dun laagje water.

Zaterdag 6 februari

4.30: Ik heb dorst en loop even naar beneden om wat te drinken te halen. Dit tref ik aan:

Ondergelopen huiskamer

8.30: Mijn vriendin, zwager, schoonmoeder en ik staren naar de stinkende laag bruin water in de keuken en de huiskamer. Lalo, mijn zwager, werkt zich een weg naar buiten en inspecteert de waterpomp. Die is niet sterk genoeg om het water weg te werken, constateert hij. Ik loop naar buiten. De halve straat is ondergelopen. De eerste buren hebben hun pompen al aangezet.

9.30: Nieuwsberichten sijpelen binnen over de omvang van de ramp. In Michoacán zijn al meer dan tien doden gevallen, het stadje Tuxpan is geïsoleerd van de buitenwereld. Guanajuato betreurt twee doden. In Mexico Stad zelf zijn enkele deelgemeenten ondergelopen, mensen staan op het dak en wachten op evacuatie. Hulpdiensten en het leger trekt de wijken binnen. In onze wijk Valle de Aragón blijkt het water afkomstig van een gebroken drainagepijp in het kanaal dat regenwater moet afvoeren van de Remedios rivier.

12.30: Ik ga met mijn schoonmoeder op zoek naar een waterpomp. Bij het nabij winkelcentrum is het een enorme chaos. Honderden mensen staan te wachten op hulp van het leger en de politie. Het Ministerie van Gezondheidszorg deelt mondkapjes en vaccinaties tegen besmettelijke ziektes uit. Helikopters vliegen over de wijk heen. We gaan richting de wijk San Felipe om een waterpomp te zoeken, want alles is in Valle de Aragón gesloten dan wel uitverkocht. Onderweg wordt pas echt duidelijk hoe ernstig de overlast is.

Ondergelopen straten in Nezahualcóyotl

15.30: Eindelijk een waterpomp gevonden. We kunnen weer terug. Ik volg het nieuws via mijn mobiele telefoon: de wijken Arenal, Chalco en Valle de Aragón zijn zwaar getroffen. Michoacán heeft veel doden en enorme schade. De president gaat naar zijn geboortestaat om de schade op te nemen. Duizenden mensen moeten worden geëvacueerd en zijn alles kwijt. Het oosten van de stad is verlamd. Mensen klagen over gebrekkige hulpverlening. Intussen blijft het water stijgen, ook als we de waterpomp aan het werk zetten.

21.30: Ruzie bij de buren. De drainage werkt niet, dus de overbuurman maakt zich kwaad om het feit dat onze buren water richting zijn huis pompen en daarmee alle werk om zijn huis leeg te krijgen teniet doen. Het gonst intussen van de geruchten: de regering zou de dijken laten doorsteken en de hele stad onder water willen zetten om de gebroken afvoerpijpen te repareren. De hulpverlening is gebrekkig: militairen en hulpverleners doen maar wat, hebben slecht contact met hun collega’s en geen idee wat er allemaal gebeurt. Hulpgoederen worden maar mondjesmaat aangeleverd. Gouverneur Enrique Peña Nieto is niet eens komen kijken in Nezahualcóyotl. Het water begint langzaam wat te zakken, maar tot laat in de avond blijven er mensen op straat.

Zondag 7 februari

8.30: De pomp doet zijn werk goed, het meeste water is uit het huis verdwenen. Wat achterblijft, is een laag stinkende troep. Het water valt onder de categorie ‘Aguas Negras’ en is zwaar vervuild. Liters antibacteriële gel en voorzichtig rondlopen voorkomen de meeste problemen. De kat moet onder douche, hij is gisteren in het water gevallen en stinkt een uur in de wind. Gas, water en elektriciteit doen het weer.

10.30: De federale regering schijnt mensen te sturen die de schade komen opnemen en dan een cheque uitschrijven om die te vergoeden, maar niemand weet waar ze uithangen. De sfeer wordt gespannen, mensen beginnen anti-regeringsleuzen te roepen, maar rellen blijven uit.

17.30: Nog steeds niemand langsgeweest om de schade op te nemen. Wel beginnen de winkels zoetjesaan weer open te gaan en keert de normaliteit enigszins terug. Niet in Michoacán: daar blijft Tuxpan geïsoleerd van de buitenwereld. Dan bereikt ons het nieuws dat er in Nezahualcóyotl, niet ver van ons huis, tien mensen zijn omgekomen in een plotselinge modderstroom.

Maandag 8 februari

8.30: Het meterologisch instituut van de UNAM Universiteit verpest onze ochtend, waarin alles weer normaal loopt, met het nieuws dat het vanaf woensdag waarschijnlijk weer stevig gaat regenen. ‘Dan moeten de meubels maar boven blijven…’, mompelt mijn schoonmoeder.

Vaccinaties op straat

13.30: Familie en vrienden komen langs om de het huis te helpen schoonmaken. De schade: drie banken en de koelkast. Wij komen er nog goed vanaf: naar schatting 25.000 families hebben alles verloren en geen geld om de schade te betalen. Een groep geüniformeerde mannen met overheidspapieren en schriften komen langs om de schade op te nemen. Ze vertrekken zonder aan te geven of er daadwerkelijk schadevergoeding komt. De wateropslag onder het huis is leeg, een goed teken. Maar woensdag moet nog komen.

21.30: Mijn vriendin komt thuis van haar werk. We gaan eten halen, en zien woedende mensen op straat met borden waarop staat ‘Overheid, we eisen een oplossing!’, een verwijzing naar de slecht onderhouden afvoersystemen van het verontreinigde water. Een geblindeerde auto met gewapend escorte rijdt langs de boze mensen. Het raam gaat omlaag, er wordt iets gezegd en de auto rijdt verder. Een gedeputeerde, zegt mijn vriendin. De mensen zijn blijkbaar niet tevreden met wat de politicus heeft gezegd, want de protesten en leuzen blijven.

Later die avond blijkt waarom de mensen woedend zijn. CONAGUA, de federale overheidscommissie die over het waterbeheer gaat, blijkt van de ruim 8 miljard pesos (450 miljoen euro) die ze dit jaar voor het beheer van de afvoerkanalen en betonnen installaties die het water moeten afvoeren heeft gekregen slechts een kwart te hebben gebruikt. Wat er met de rest van het geld is gebeurd? Niemand weet het. Corruptie? Incompetentie? Niemand weet het. Wat duidelijk is, is dat in ieder geval in Nezahualcóyotl deze overstromingen hadden kunnen worden voorkomen.

Deze overstroming was de ergste sinds de stichting van de stad, in 1961. Maar het had niet zo hoeven zijn. Tenminste tien mensen hadden niet hoeven omkomen in het water. Tenminste 200.000 mensen hadden niet hun bezit hoeven verliezen. CONAGUA heeft gefaald, op een vreselijke manier. Worden de verantwoordelijken gestraft? Krijgen de mensen schadevergoeding? Dit is Mexico, wie weet. Gouverneur Peña Nieto wil in 2012 president worden. Wellicht hebben de inwoners van Nezahualcóyotl het geluk dat de man cynisch genoeg is om wat goedkoop te scoren uit de watersnood en voor schadevergoeding en een goed herstel van de waterwerken te zorgen. Wie weet.

door Jan-Albert Hootsen

Eigenlijk is journalistiek een vreselijk complex vak. Ga maar na: je wordt geacht de essentie van een onderwerp zo neutraal en goed doorwrocht mogelijk in een relatief klein aantal woorden te vangen. Nederland is geen land waar de journalistiek houdt van lange teksten. In de Verenigde Staten, bij bladen als The New Yorker, zijn stukken van 7000 woorden geen uitzondering, maar probeer daar in ons land maar eens mee aan te komen. Daarbij: deadlines, commerciële belangen, conceptueel denken, beeldmateriaal, cross-mediaal, internet, sociale netwerken, economische druk en een publiek dat nooit helemaal tevreden is met wat je doet (laat staan dat je dat zelf bent). Allemaal factoren die het vak er niet makkelijker op maken. Ook niet minder leuk overigens, maar daar gaat het hier even niet om.

In Nederland merkte ik dat ik door al die factoren moeite had met het begrijpen van de essentie van sommige onderwerpen. Steeds als ik dacht de clou van een verhaal te hebben, kwam er weer een snipper informatie bij die de conclusie (waar ik dan even trots op was) weer hard onderuit haalden. Godsamme.

En nu ben ik in Mexico. Een land waar ik niet mijn opleiding heb genoten, waar ik niet 25 jaar van mijn leven heb doorgebracht, met een taal waarmee ik niet ben opgegroeid. Als correspondent verwachten opdrachtgevers en lezers van me dat ik de essentie van een onderwerp, en eigenlijk van een heel land, doorheb. Maar hoe kan dat, als me dat in Nederland soms als moeite kostte?

Dat kan niet, zo beaamden mijn collega’s gisteren. Mexico is een complex land, oneindig veel complexer dan Nederland, vijftig keer groter en met acht keer zoveel inwoners. Het is onmogelijk voor een individuele correspondent om Mexico te begrijpen. Probeer het dus maar niet. Daarbij: de grote verhalen over Mexico zijn allemaal al geschreven. Voor een Nederlander is het moeilijk inhoudelijk opboksen tegen het leger kwalitatief zeer goede Amerikaanse correspondenten dat zich hier bevindt. De drugsoorlog? Pak de New York Times en Los Angels Times erbij. Politiek? Pak Newsweek, Time en The Economist erbij. Geloof me, de grote verhalen hier zijn door onze overzeese collega’s al geschreven voor je als Nederlander zelfs maar op het onderwerp komt. Het internet en de goede kennis van het Engels die de gemiddelde Nederlander heeft doen derest.

Hoe dan een goed correspondent te zijn in een land als Mexico? Details, details, details. Kleine onderwerpen die grote verhalen opleveren. Kan je niets nieuws over de drugsoorlog schrijven? Pak een ander detail, een andere invalshoek. Begrijp je de politiek niet goed? Geen probleem, de meeste Mexicanen doen dat al niet. Zelfs de meest doorgewinterde politiek analist in Reforma of El Universal laat zich nog dagelijks verrassen door onbegrijpelijke ontwikkelingen in de politiek van Mexico.

Mijn collega’s hebben jaren ervaring in Mexico en zijn nooit uitgeleerd. Zij hebben niet de illusie dat ze ooit echt iets zullen begrijpen van Mexico. Als groentje in het vak die net drie maanden bezig is, moet ik dat voornemen dus opgeven. Beter is het me te richten op details, originele invalshoeken en dit fascinerende land maar gewoon over me heen te laten komen.